Me rastin e shtatëdhjetëvjetorit të lindjes së shkrimtarit Agim Gjakova, PEN Qendra e Kosovës organizon një takim në amfiteatrin e Bibilikotekës Kombëtare dhe Universitare të Kosovës, ditën e martë më 11.10.2005, në orën 12.

Shkrimtari Agim Gjakova ka nisur veprimtarinë e tij si poet dhe prozator këtu e pesëdhjetë vjet më pare në Gjakovë, më pastaj si student në Beograd dhe në Shqipëri, për t’u kthyer në Kosovë pas luftës më 1999.

Ka botuar nëntë vëllime me poezi, tri vëllime me tregime, tri romane, drama, skenarë për filma etj. Ka dhënë një kontribut të rëndësishëm me dhjetra analiza në publicistikë. Ka në dorëshkrim katër romane, vëllime me tregime, poezi, publicistikë etj.

Është sekretar i PEN Qendrës së Kosovës dhe redaktor i shtojcës së kulturës në gazetën “Bota sot”.
Fjalën për veprimtarinë e shkrimtarit do ta mbajë akademik Ali Aliu, kurse me kontributin e tyre do të paraqiten edhe disa studiues, shkrimtarë dhe miq të autorit.

Ju ftojmë që të merrni pjesë dhe me prezencën Tuaj ta nderoni këtë përvjetor !

Basri Çapriqi, Kryetar

PEN Qendra e Kosovës

DY ZHGËNJIMET E AGIM GJAKOVËS

Shkruar nga Ali Aliu

(Me rastin e shtatëdhjetë vjetorin e lindjes)

Agim Gjakovën e njoha plot pesëdhjetë vjet të shkuara në Beograd. Ishte student në Katedrën për Gjuhë dhe Letërsi Frënge. Takoheshim gjatë orëve letrare që zakonisht mbaheshin në lokalet e Katedrës Albanologjike. Dhe, në ato vite, pra në gjysmën e dytë të viteve pesëdhjetë, Agimi ishte ndër të paktët studentë shqiptarë që merrej me krijimtari letrare – shkruante prozë dhe poezi. Ajo që e frymëzonte si ngasje dhe shqetësim krijues ishte tematika sociale, më konkretisht ajo e shqiptarëve të shumtë që lagjeve dhe rrugëve të Beogradit bënin punën e sharraxhinjve apo të mbajtësve të qymyrit dhe punëve të tjera të rënda. Në një konkurs letrar në kuadër të universitetit të Beogradit, të organizuar në një qytet të Vojvodinës (Shabac) Agim Gjakova për tregimin e lexuar pikërisht në këtë tematikë, mori çmimin e parë të publikut. Që vinte nga Gjakova nuk ishte e veçanta kryesore e tij, meqë me sa më kujtohet shumica e studentëve shqiptarë në Beograd aso kohe vinin nga ai qytet. Por e veçanta e Agim Gjakovës megjithatë ishte e pranishme në mjedisin tonë: i lindur në Shqipëri, nga prindër intelektualë dhe shtetas i Shqipërisë. Mandej, nuk ndahej nga kitara që e mbante të varur në qafë. Akoma më karakteristikja ishte se Agimi sillej, shtirej sikur asgjë nuk e merrte seriozisht. Edhe për çështje më të rëndësishme rreth të cilave debatohej shpesh në lokalet e klubit tonë, ai nuk rrinte anash, por komentet i kishte gjysmë serioze gjysmë me shaka. Kështuqë ishte tepër e vështirë ta përcaktoje këndvështrimin, pozicionin e tij në situata të atilla. ...

Pas studimeve, në fund të viteve pesëdhjetë, me Agimin u pashë edhe dy ose tri herë. Me një rast ai ishte mysafir i imi për disa ditë në Shkup ku isha punësuar. Në fillim të gjashtëdhjetave atë e dëbuan për në Shqipëri, bashkë me dorëshkrimet e veta letrare të cilat nuk mund të botoheshin as në Prishtinë e as në Shkup aso kohe. Në një kamion të vjetër, së bashku me të ëmën dhe disa plaçka modeste shtëpie, u nis i përcjellë nga shumë shokë dhe bashkëvendës nga Gjakova për në Shqipëri, i bindur se personalisht po shkonte drejt një mrekullie: po shkonte në Shqipërinë të cilën e ëndërronim të gjithë aso kohe, dhe njëkohësisht po shkonte me një brengë të thellë- malli për Gjakovën dhe Kosovën dhe dhembja për shokët që po i lë në mëshirën e terrorit të pushtetit të atëhershëm...

Por në ç’parajsë hasi kur shkeli në Shqipëri, e di vetë ai. Pjesërisht këtë do ta gjejmë në veprat letrare të Agimit, sidomos në ato poetike, të botuara pas rënies të diktaturës, pra që na fillimi i viteve nëntëdhjetë dhe deri në ditët tona. Në një formë konkrete realiste dhe të gjalla, afro dyzet vjetët e kaluara në Shqipëri, do t’i gjejmë sidomos në publicistikën e tij. Si shkrimtar, poet sidomos, Agim Gjakova do të mbetet kosovar, prandaj vëllimin e dytë të poezive (vëllimi i parë poetik i botuar në fillim të viteve gjashtëdhjeta në Tiranë e mbante titullin “ Dhe thonë se paqe ka në botë”), të dorëzuar vite më pas, do të refuzohet nga shtëpia botuese në Tiranë për dy arsye: në këtë dorëshkrim poetik nuk ka asnjë varg për realitetin socialist, pra për transformimin e madh që po e përjeton Shqipëria, dhe ka edhe do poezi të paqarta, të errëta, madje mund të gjendet edhe ndonjë varg hermetik, vërejtje këto të nënshkruara nga dora vetë e drejtorit të atëhershëm të shtëpisë botuese “Naim Frashëri”.

Edhe në vëllimin e parë dhe të vetëm të botuar në Shqipëri që e përmendëm, në parathënien e Rrazi Brahimit thuhet: Agim Gjakova është një poet i ri kosovar, të cilit do t’i adresoj disa vërejtje – ka edhe disa elemente romantike – por që mund të justifikohen meqë janë shkruar në kohën dhe në vendin prej nga vjen Agim Gjakova. Pra, poezitë e këtij vëllimi mbajnë datën dhe vendin, pra Kosovën, dhe janë frymëzim nga realiteti kosovar i kohës.

Si krijues, realitetin e Shqipërisë, Agim Gjakova do ta artikulojë përmes prozës duke qenë autor i disa vëllimeve me tregime dhe romaneve. Poezinë që është arti më personal, Agimi do ta shkruajë për vete, do ta ruajë dorëshkrim deri në vitet nëntëdhjeta, kur shtëpia botuese EuroRilindja, aso kohe e zhvendosur në Tiranë ia botoi vëllimin poetik, dikur të refuzuar nga shtëpia botuese që e përmendëm, me titullin I gjuaj ëndrrat me gurë. Është titull që paralajmëron, në radhë të parë mallin përvëlues për vendlindjen, që, sado të bezdisshme të duken ato për mjedisin e atëhershëm shqiptar, aq më këmbëngulëse dhe më me agresivitet e pushtonin përditshmërinë e botës shpirtërore të autorit. Meqë ëndrrat, edhe ato ndëshkohen :

e vështirë qenka të të përgjojnë vrimave nëpër gardhe
për dyshim të pashkelur si të zakonshme të ta ofrojnë ftohtësinë
e ty, kosovar, do të të quajnë siç janë vetë bastard!

Gjatë viteve nëntëdhjetë, Agim Gjakovës i ngjallet shpresa se një ditë do ta shohë përsëri Gjakovën dhe Kosovën, malli dhe vuajtja për të cilat veçse i rritej gjatë dhjetëvjetëshve të ëndërruar. Ai beson se ky do të jetë kthimi i vërtetë, do të jetë kapërcimi i tij i ëndërruar përtej kufirit, dhe jo zhgënjim, si kapërcimi i parë. Atje në Kosovë dhe për Kosovën, kishte marrë frymëzimet e para poetike dhe zjarrin e atdhedashurisë që nuk u shua kurrë. Në Gjakovë kishte lënë miq e shokë të zemrës, të rinj që gati e adhuronin për talentin, për guximin, urtinë që ai e rrezatonte gjatë viteve të kaluara si gjimnazist dhe si student në vendlindje. Kështu mbase ëndërron Agimi edhe në vargjet e veta, se atje në Kosovë, që para dyzet viteve kishte lënë pjesën e vet më të vërtetë të jetës, në Kosovë për të cilën kishte vuajtur, më në fund do ta përjetonte kthimin e vërtetë gjatë jetës së tij, kthimin në Itakë. Në vend të kësaj do të ndodhë zhgënjimi i dytë. Agim Gjakova do të gjejë një Kosovë dhe një Gjakovë vërtet të dala nga thundra e terrorit serb, por njëkohësisht një Kosovë disi të çkurdisur, të çoroditur, në kërkim të egër të vetvetes, kërkim që sikur s’ka të sosur, do të gjejë një ambient që vuan krizën e vlerave shpirtërore. Prandaj, në kulmin e një dëshpërimi, ai do ta përfundojë kështu një nga poezitë e veta të fuqishme:

Tani urrej çdo gjë- kur s’më urren askush.

I tillë, i trishtuar do të jetë zhgënjimi i dytë i poetit i artikuluar në dy vëllimet poetike të botuara në Prishtinë “ Guxo e vdis” në botim të Dukagjinit dhe “Kufiri imagjinar”, botim i Rilindjes. Pra kur s’e urren kush, do të thoshim kur s’e urren armiku, që nuk është më, tani poetin e trishton me siguri indiferenca, mospërfillja e ftohet e Gjakovës, e Kosovës, tani të vërshuara nga një ritëm brutal i përditshmërisë, nga një etje dhe lakmi të papërmbajtura, nga një babëzi e pangopësi që, të lakuriqësuara, gati se fitojnë të drejtën të manifestohen sheshit publikisht, duke mos i bërë përshtypje askujt. Do të jetë prandaj i pranishëm një intonim diskret por shumë i fuqishëm, i penetruar si dilemë e parë në poezinë e tij: a e vlejtka vallë të sakrifikosh nga vetja për këtë botë? Është shije kryesore kjo që tërhiqet vargjeve dhe mesvargjeve poetike në të dy vëllimet e përmendura më sipër.

Veçoria e të shprehurit alegorik dhe me ironi të hollë, që do të thoshim është natyrë e parë e Agim Gjakovës, do të duket edhe në krijimtarinë e tij letrare në prozë. E tillë është gjuha, sidomos e tregimeve në vëllimin me titull “Shtëpia në udhëkryq”, në botim, poashtu, të Dukagjinit. Prozat e rrethit tematik që portretizojnë realitetin aktual kosovar dhe shqiptar, janë vendosur në kontekst të imagjinuar dhe përballë sfidave ndërkombëtare. I tillë është vetë tregimi metaforë “Shtëpia në udhëkryq” ku përmes paralelizmit alegorik, lexuesi, rrugës së asociacioneve sugjestive, e sjell ndërmend Kosovën: Është shtëpi udhëkryq ajo (Kosova) që e shkelur barbarisht dhe pa e pyetur, udhëkryq nëpër të cilën ecin pa ua prishur kush në emër të shtëpisë, përkatësisht, është shtëpi që ka qëlluar në udhëkryq po që ka një Zot shtëpie...e ka apo se ka?! Prozën e këtij rrethi tematik e përshkon një ironi, në momente që përqesh servilizmin tonë, inferioritetin përballë të huajve, përkatësisht portretizon mungesën e identitetit, për të përballuar sfidat dhe për të asimiluar vlerat e vërteta të të tjerëve.

Gjithsesi fjala është për një shkrimtar, tanimë të njohur dhe me reputacion në hapësirën letrare shqiptare, për një autor i cili ka pasur ç’të thotë, t’i thotë kohës së vet dhe hapësirës së vet. Përkatësisht bëhet fjalë për një krijimtari ku Agim Gjakova përshkruan rrugën jetësore gjithsesi nga më të rëndat, duke besuar se ende ka shumëçka për të thënë.

ALI ALIU

JU MUND TE DEBATONI NE LIDHJE ME TEMAT NE FORUMET E HAPURA PER PEN QENDREN E KOSOVES!

ZGJIM NGA ANKTHI

Shkruar nga Ali Podrimja

Me rastin e 70 Vjetorit të lindjes së Agim Gjakovës

Agim Gjakova, i ndjekur dhe i persekutuar, student shembullor i Universitetit të Beogradit, qytetar i “lirë” i Kosovës, në mbarim të viteve gjashtëdhjetë, një mëngjes e kishin hipur në një xhip policie. Pa teshekoteshë e kishin fërfëlluar tej Murit të Arbërit. Arsyet: irredentist, i papërshtatshëm, nacionalist, nip i Haki Tahës, e ku ta di unë. Agimi gjendej në gjysmën e rrugës së krijimtarisë letrare.

Ditën kur e kishin nxjerrë jashtë Kosovës, kishte të veshur një pallto të gjatë e të zezë, të blerë me honorarin e “Rilindjes” për tregimin e shpërblyer në konkursin e saj letrar. Për shifër mbante numrin e qelisë së Burgut të Beogradit. Sapo kishte shkelur në Shqipëri, kishte vazhduar punën e tij prej intelektuali e krijuesi. Por libër pas libri, ishte bindur se çështja e Kosovës pak kë shqetësonte. Pesëmbëdhjetë poezitë, kushtuar mikut të vet Adem Demaçit, një dorë e padukshme, kishte lënë vetëm inicialet A.D. Kë frikësonte përkushtimi një miku, që tej Bjeshkëve të Nemuna dergjej nëpër kazamate?! Le të mbesë kjo çështje e ndërgjegjes së atyre, që dëshironin ndoshta ta shihnin Shqipërinë edhe më xhuxhe.

Dhe, kishte ndodhur ajo që nuk kishte besuar. Më 23 gusht të vitit 1979 nga drejtori i Shtëpisë Botuese “Naim Frashëri”, Thanas Leci, poeti kishte marrë një shkresë, ku njohtohet pse libri i tij më i ri nuk mund të botohet. Dhe teksti:

“Për mundësinë e vëllimit poetik “Rrënjët përtërihen” me atë strukturë që e kishit ndërtuar, e shqyrtuam dhe në drejtori duke marrë dhe mendimin e disa shokëve të kolegjiumit rezulton se në këtë gjendje nuk mund të botohet. Pa përmendur ato vërejtje që iu ka bërë me shkrim redaksia, me të cilat jemi plotësisht dakort, ju theksojmë dy të meta themelore që dorëshkrimin e paraqitur e bëjnë të pabotueshëm:

E para: Në vëllim nuk gjen asnjë poezi kushtuar realitetit tonë socialist, transformimeve të mëdha që ndodhin në vendin tonë. Trajtimi i temave të mëdha, i luftës së madhe të popullit tonë nën udhëheqjen e Partisë për ndërtimin e socializmit dhe shpartallimin e bllokadës imperialisto-revizioniste, roli i klasës punëtore në shoqëri etj. janë në rend të ditës për krijuesit tanë. Me një fjalë nuk kërkohet nga ju të shtoni katër apo pesë poezi nga realiteti ynë, por kërkohet që kjo të zërë vendin kryesor.

E dyta: Gjuha që përdoret në mjaft poezi është e paqartë, e errët. Gjenden në vëllim dhe poezi të tëra hermetike, të papërceptueshme për lexuesin, shfaqje këto që janë luftuar nga partia, sidomos në Plenumin e katërt…”

Dhe mbyllet shkresa me imzan e drejtorit, të cilin poeti A.Gjakova do e vë si Parathënie në librin e anatemuar pas dy dekadash, por të botuara nga “Euro Rilindja” (Tiranë, 1995).

Në të vërtetë, ç’kishte libri i Agim Gjakovës? Kujtime të zymta e vuajtje të bashkëvendasve të tij të Tejmurit; Kosova e kurthuar nëpër vargje e pagjumësi, plagët e saj të mbështjella me shami nënash e këmishash të përgjakura martirësh; kurajoja qytetare e dinjiteti kombëtar, ëndrrat e klithmat nga fundi i botës që quhej Kosovë; disa trokitje në ndërgjegjen historike për vetëdijësim kombëtar. Se, Shqipëri kishte, për fat, edhe tej Murit të Arbrit. Mirëpo, deklamimi i hapët se paska Shqipëri edhe Tejmurit, ishte i rrezikshëm dhe i dënueshëm nga Nëna Parti, nga Kreu dhe të shpërlarët. Kërkohej të pikojë edhe pika e fundit e helmit e, Kombi të bindet se vërtetë Shqipëria fillon e mbaron aty ku fillonte e mbaronte. Dhe ajo farë Shqipërie e Tejmurit (e Jashtmja – M.Kuteli), na qenka pjellë e ëndërraxhive…!

Nuk dua të merrem me mjerimin kombëtar, as të zhvesh servilitetin e një Shtëpie Botuese, që mbante emrin e rilindasit me nam, të bardit kombëtar Naim Frashëri, por në atë tekst është edhe një fjali që fyen gjysmën e kombit; Gjuha që përdoret në mjaft poezi është e paqartë, e errët…Një mendim i tillë marroç nuk pran as tani. Është shndërruar në një sllogan, që largon e nuk pranon të veten gati asgjë. Vështirë të bindësh ca se edhe kjo, që krijohet tek ne, është kulturë shqiptare. Dihet, po ashtu, se përçarjet e çfarëdo natyre shpien nga zbrazja e hapësirës jetësore-historike, ose tek ata, që na shohin me syrin e gastartë- shqiptarët na qenkan njëfarë simbioze prej dy popujve.

“Rrënjët përtërihen” e pa dritën me një titull tjetër; “I gjuaj ëndrrat me gurë”. Dhe, kur e lexon këtë libër të vonuar – poezi pas poezie, nuk mund të mos i bësh pyetjen vetes: Shteti shqiptar, mos frikëson nga Etnia? Poetin do e shqetësojë copëtimi i hapësirës jetësore, prandaj revoltën e tij duhet ta kuptojmë. Sa të copëtuar të kanë lënë Shqipëri !... Ky është dhe lajtmotivi i veprës së Agim Gjakovës, që i kishte vënë embargo censura moniste shqiptare.

Por, si duket, maratona jonë tek ka filluar. Mos është ky zgjimi ynë nga ankthi?

JU MUND TE DEBATONI NE LIDHJE ME TEMAT NE FORUMET E HAPURA PER PEN QENDREN E KOSOVES!