ESE SOCIOLOGJIK

Lulet e Dr. Rugovës dhe varrezat masive të shqiptarëve

Dr. FADIL MALOKU

Ardhja e Natos në Kosovë, përveq aktivitetit dhe angazhimit të ngjeshur në sektorin e rindërtimit material (ende jo edhe gjithaq shpirtëror!) pati jehonë të madhe në tërë botën edhe me vetë faktin se shqiptarët përmes luftës çlirimtare, dëshmuan para syve të botës se viktimizimi i drejtë i tyre kolektiv , në realitet është pasojë e ngulitjes së kodit rebelues që gjatë tërë qenësimit të tyre historik lozi rolin e mbrojtësit të identitetit kombëtar.

Viktimizimi kolektiv i popujve, siq ishte rasti me Bosnjën dhe Kosovën do të mbetet edhe një kohë të gjatë koncept dhe platformë morale obligative e qendrave të vendosjes, i cili do t’i obligojë ata që në emër të vlerave njerzore dhe atyre demokratike të bëjnë intervenime kirurgjike në pjesët e ndryshme të botës.

Rasti Bosnjës dhe Kosovës, por jo edhe ai i Ruandës, dëshmojnë se vlerat njerzore dhe interesat e shteteve si ideale të një botëkuptimi dhe rendi të ri që po tentohet të ndërtohet në botën e civilizuar, janë ende largë njëra tjetrës. Shekulli i 21, me siguri se do të tentojë pamëdyshje t’i ofrojë këto dy paradigma, pikëspari; politike e pastaj edhe morale, por kjo dëshirë dhe aspirat e këtyre qendrave të vendosjes në rastin e sidomos Ballkanit do të shkojë shumë më ngadal dhe me shumë reperkusione. Shkaqet janë të shumta dhe janë të natyrave të ndryshme; politike, etnike, ekonomike, historike,etj. gjë që është e pamundur të elaborohën në një shkrim të tillë të kufizuar.

Në Kosovën e pasluftës, këto vlera dhe këto interese një kohë të gjatë do të përplitën me korpusin e shkaqeve dhe pasojavet ; morale, etnike, politike e mëpastaj edhe të atyre ekonomike. Shkaqet morale, si në Bosnjë, ku për barometër të këtij konstatimi, kishim vështërsit e mospajtimit ndëretnik, ndërfetar e ndërnjerzor mes serbve, kroatve dhe boshnjakve për tëra këto vite të rindërtimit, (!) janë tejet transparente edhe me vetë faktin se as serbët as boshnjakët e as kroatët, pas tëra këtyre viteve të paqes dhe rindërtimit, nuk mundën të ndërtojnë modin e shoqërisë së sygjeruar (nga përëndimi) multietnike!

Në Kosovën e pasluftës, shkaqet e mospajtimit (ndëretnik sidomos) janë shumë shumë më të shprehura, edhe nga ai i barrierrave dhe dallimeve të tejskajshme (gjyhësore, kulturore, etnopsikologjike, etj) mes komuniteteve në konflikt. Që dmth. se shërimi i këtyre plagëve që nuk do të shërohen edhe aq lehtë (siq po mendon UNMIK-u dhe OSBE-ja) do kërkojë dyfish kohë më shumë se në Bosnje . Shtrohet pyetja e thjesht, a janë të vetëdijshëm politikajt kosovar për këtë fakt? A mendojnë ata se gjaku i dhjetra mijërave qytetarëve do të mund të tejkalohet për disa muaj, ashtu siq po kuptohet nga lideri i LDK-së, Dr. Ibrahim Rugova, i cili me rastin e plagosjes e dy gazetarëve serb, së bashku me Z, Bernard Kushner (të cilit si të jashtëm i ka hije të) vënë lule të freskëta, (!?) në vendin e ngjarjes (!?), gjerësa psh. në Qirez (të cilin e vizitoi Karla Del Ponte) hapeshin varre masive të bashkëkombasve të tij?

Ku është vetëdija e elektoratit, Kosovar që nesër duhet të votojë për një lider të këtillë? Ku ka nie njeriu normal, që mbi vendin ku është plagosur (jo vrarë ju lutem!) dikush të vëhet lule? Ku? Më bombardon një bashkëbisedues i imi i mllefosur (ish anëtarë i LDK-së) në një kafene të Prishtinës, të nesërmen? Përse, zoti Rugova, që i thotë veti “President”, nuk i vizitoi të vrarit në Cërnicë, apo ndonjë varrezë masive, sikurse Karla Del Ponte në Qirez ? Përse? – shton ai përsëri ! Unë, mundohem ta pajtojë ate gjëja se ky ishte një Protokol i zakonshëm i cili ka për qëllim; çtensionimin ndëretnik mes komuniteteve lokale në Kosovë!

Në ndërkohë më mbushej gjithënjë mendja se kasta e re (e vjetër komuniste) Kosovare që po pretendon ta udhëheq diskursin e një kinse legjitimiteti ende të pa përcaktuar as nga Administrata ndërkombëtare e Z.Kushner, duhet të mësojë abeceden e ; së pari etnopsikologjisë së veqantisë së vetë etnike, e më pastajë ate të asajë politike. Çdo gabim i shpejtuar i cilindo lider qoftë fjala në këtë prejudikim tonin, kam përshtypje se do ta përfundojë karierën e vetë si është më së keqi. Shqiptari, me sistemin e tij të koduar me qindra mijëra vjetë, nuk mundet edhe ashtu ad hoc të “përbijë” disa vlera dhe sjellje të brofshme të diskursit demokratik, pa marr parasysh se dëshira për t’i absorbuar këto vlera të dëshmuara përëndimore, është e madhe. Këtë duhet ta kuptojë edhe z. Kushner, i cili nuk duhet të kërkojë tjetërsim kaq të plotë dhe kaq të shpejt nga shqiptarët! Tekefundit, kjo teori e amputimeve të mentaliteteve të hueja në vetëdijën e Kosovarëve, (sikurse ndodhi me ate të fundit mbi joviolencën), pësoi fiasko, seeps më në fund u kuptua se çlirimi mund dhe duhet të bëhet vetëm me kodin e bashkëlindur, pra ate të rebelimit. Kodit, i cili ishte prezent gjatë tërë qenësimit të shqiptarëve nëpër histori.

Përvojat e dhimbshme të “transicionit” nëpër vendet e ndryshme postkomuniste, kanë dëshmuar se; modeli i demokracisë nuk mund të vendoset vetëm me aktin përmbysjes apo edhe të shkatrrimit të raporteve dhe njëmendësive të vjetra totalitare në ato vende. Përkundrazi, tani gjithënjë e më shum po bëhet më e qartë se demokracinë nuk duhet identifikuar vetëm me institucionet e nevojshme demokratike (pa të cilat as që mund të paramendohet ajo) që duhet ngritur së bashku me mekanizmat e ndryshëm ligjorë, pastajë procedurat e në bazë të parimit të shumicës absolute), por para së gjithash edhe me; kreativitetin e gjithëmbarshëm kulturor, pastaj sistemin specifik të vlerave që ajo i imponon nëpër shtetet nacionale dhe me mjeshtrinë e cila vazhdimisht kërkon; përsosje dhe bartje të kësajë përvoje në brezat e ardhshëm.

Nisur nga ky këndëvështrim i kësisojt, do të thoshnim se me këtë koncept dhe me këtë filozofi të sprovuar jetësore të përëndimorve, në rrethanat tona të reja Kosovare, do të duhej të nënkuptonim; jo vetëm transparencën e “vënjes së luleve, në vendin ku (mjerisht!) plagosen qytetarët e Kosovës” (ashtu siq bëri Dr. Rugova!) por edhe të gjitha ato aktivitete dhe procese që i stimulojnë sidomos qytetarët tjerë të Kosovës të respektojnë logjikën e ligjit, pastaj tolerancës dhe koegzistencës ndëretnike e fetare. I tërë ky Projekt mbi amputimin e shpejtuar të botëkuptimit demokratik në vetëdijen politike të zhdarravitur dhe emocionet e lënduara të Kosovarëve, duhet të ndërtohet në stilin e kirurgut shumë të vëmendshëm dhe psikologut me përvojë që i ka parasysh parasëgjithash; rrethanat dhe mentalitetin e ambientit ku vëhet skalpeli!Ngase ata nuk mund të bëhen aq shpejt m”a papë se papa”, sikurse Dr. Rugova!