KONFLIKTET NDERETNIKE

NATYRA E KONFLIKTEVE NDËRETNIKE DHE ZGJIDHJA E E TYRE

Dr. FADIL MALOKU

Në situatat konfliktuoze, zakonisht si nevojë dhe si domosdoshmëri historike shfaqen modelitete e zgjidhjeve të konflikteve ndëretnike të cilat një kohë kanë pasur probleme të natyrës së ; diskriminimit, shantazheve apo edhe luftës. Zgjidhja apo pajtimi ndërmjet këtyre komuniteteve, zakonisht konsiston në këmbimin e informatave të duhura mbi  interesat dhe prioritetet e tyre në konflikt, duke e ndërgjegjësuar vetëdijen e tyre; politike, ekonomike, juridike, etj.

            Në teoritë sociologjike, mund të hasim argumente të mjaftueshme, të cilat flasin për mundësit dhe nevojën e zgjidhjes  së problemeve ndëretnike dhe krijimin e klimës së tolerancës. Një ndër këto teori, do të thoshnim që e ngritë atmosferën e ndërgjegjësimit ndëretnik padyshim është edhe ajo e cila e pamundëson zgjërimin e eskalimimin e situatës kah konflikti shpërthyes. Zgjidhja e sukseshme e problemeve ndëretnike, si përvojë përëndimore, kryesisht mund të udhëzojë në tri  modele; a/ kompromisin, b/pajtimi me Procedurën përfundimtare dhe c/zgjidhjen integrative. 

             a)  Kompromisi

• Në esencë nuk është asgjë tjetër, veqëse një marrëveshje ne mes dy grupacioneve etnonacionale që kanë si qëllim arritjen e e një zgjidhje të pajtueshme për dy palët konfliktuoze. Thënë më thjesht, ky koncept zakonisht përdoret në terminologjinë politike dhe ka kuptimin e një pajtimi të ndërsjellët, mirëpo, kuptimi i tij është pakëz më i gjërë, ngase me të shpeshherë nënkuptojmë edhe ato  marrëveshje që kanë konotime  dhe porosi të zbrapjes nga kërkesat e mëhershme maximaliste të njërit nga komunitetet etnike. Nuk thuhet së koti, se; kompromisi ngandonjëherë nënkupton edhe aso situata kur palët konfliktuoze nuk ndahën të kënaqura me arritjen e marrëveshjes të cilën e determinojnë shumë faktorë jashtë argumenteve që  shtrohën zakonisht në tavolinën e gjelbërt të politikajve.

             b)  Pajtimi me Procedurën përfundimtare

• Kompromisi, siq nënkuptohet edhe vetëvetiu nuk është zgjidhje e vetme dhe alternative që mund t’i ofrojë palët që gjenden në konflikte të natyrës etnike në tavolinën e pajtimit. Ngandonjëherë përfundimi i negociatave apo zgjidhja përfundimtare e problemeve të kësajë natyre, arrihet edhe përmes marrëveshjeve paraprake mes dy komuniteteve të armiqësuara. Zakonisht, në këso rastesh, njërës palë i tolerohet çdo gjë, kurse palës theër asgjë. Ky model apo tip i negocionimit nuk është i preferueshëm në zgjidhjen e armiqësive të thella ndëretnike, sidomos jo në rastet kur komunitete e armiqësuara kanë dalur nga një luftë e natyrës etnike. Psh. rastet e; kroatëve dhe serbve, serbve dhe boshnjakve, shqiptarëve dhe serbve,etj.

               c)  Zgjidhja integrative

• Si zgjidhje integrative e pajtimit ndëretnik shquhet ajo zgjidhje e cila dosido konsiston në qetësimin e shpirtërave të trazuar të dy palëve që gjenden në armiqësi ndëretnike shkaku i ndonjë interesi; politik, ekonomik, apo juridik. Në përvojën e grupeve pajtuese që njihet si palë e tretë, mund të hasim në disa tipe apo lloje të zgjidhjeve për problemet dhe konfliktet ndëretnike.