ESE SOCIOLOGJIK

A E SHPEJTON BIORITMIN E AVANSIMIT TË DREJTAVE  KOMBËTARE DHE ATYRE QYTETARE TË SHQIPTARËVE NË MAQEDONI – UÇK-ja

Dialogu me ndërmjetësim të faktorit ndërkombëtar formulë që pati efekt në të gjitha krizat në rajon

Dr. FADIL MALOKU

Para se të futemi më drejtëpërdrejt në temën e identifikuar live në të gjitha agjendat e opinionit të mbrendshëm dhe atij të jashtëm, kam përshtypjen se do të ishte më e nevojshme që të analizohet pakashum, jo situatat e shkaqeve të paraqitjes së këtij  diskursi violent në Maqedoni, por parasëgjithash  kompleksi i masovizimit të opinionit të atjeshëm shqiptar  me këtë diskurs të ri, por jo edhe të panjohur për këtë pjesë të Ballkanit, që nëse vazhdohet me intenzitetin e filluar të injorimit të tij nga ana e faktorit ndërkombëtar  dhe presionin e shtuar të forcave të brishta të armatosura Maqedone, do të mund me shpejtësi marramendëse dhe me aplikativitet masiv ta UÇK-izojë tërë Maqedonën, e ndoshta edhe Ballkanin!?

Shkaqet e ripërsëritjes së fenomenit UÇK-ë , megjithë konsumimin e mjaftueshëm nga mediat, analizat dhe pseudoanalizat e llojeve të ndryshme, me sa mund të kuptohën në cilëndo gjuhë (politike; ekonomike, juridike,etj) dhe nga cilido këndëvështrim, do të mund të reduktoheshin përafërsisht në  tri sosh; a/ Procesin e  shthurjes së natyrshme të ish krijesës centaur të quajtur Jugosllavi; b/ Diskriminimin e ushtruar  (permanent )institucional së bashku me padrejtësinë e ushqyer gjatë këtyre njëzet viteve, të demokracis infantile Maqedone ndajë shqiptarëve të atjeshëm, dhe; c/ Mosshpejtimin  e  bioritmit dhe diskursit  aktual politik shqiptar, në drejtim të avansimit të drejtave qytetare dhe atyre njerëzore të shqiptarëve të Maqedonisë.

Në këtë, kontekst, janë të parasyeshme ”ulurimat dhe bërtimat” turravrap të disa kinse analistëve, mediave dhe pseudopolitikajve jasht edhe sidoms mbrenda, të cilët me të filluar konflikti I pritur edhe nga zogjët e malit, filluan të kukasin për gjoja atë që po ngjanë atje!

Analizën tonë nuk kishim dashur ta konsumojmë në drejtim të kësajë fushate të qëllimshme  dhe të parapaguar natyrisht më parë, ngaqë nuk dëshirojmë thjesht të humbasim kohë me këto gjëra që s’e kanë dioptrinë si thuhet, më larg se “përtej hundës”!

Konfliktin e armatosur ndëretnik (jo luftën civile!) në Maqedoni, ashtu sikur edhe ate në Kosovë, Bosnjë, dhe Kroaci, nuk duhet shiquar asesi jasht kontekstit të rrethanave dhe kushteve në të cilat aktualisht synohet të ndërtohet  Projekti i integrimeve të ardhshme përmes doktrinës së demokracisë, ku secili nga popujt e Ballkanit së bashku me ata të Evropës, do të duhej të kishte vendin dhe rolin  e vetë sipas “angazhimit”(term I Bzhezhinskit) të ushtruar më parë për vetën e vetë, por  nga dioptria e një procesi I cili është dashur të ndodhë (kryekput; shkaku i stagnimit të pozitës Kushtetuese të shqiptarëve) herdo kurdo , pas gjithë asajë që kishte ndodhur pa presedan vijimzisht në tërë teritorin e ish Jugosllavisë.

Maqedonia, edhe më heret falë “mirëkuptimit” (të ushtruar në formë dhe përmbajtje të presionit nga ana e qendrave të vendosjes) mes dy komuniteteve më të mëdha lokale, dhe prezencës së mëhershme të estabilishmentit ushtarako politik të NATO-s, arrijti për dallim nga gjithë ish republikat Jugosllave, ta ruaj imixhin e një shteti stabil dhe jokonfliktuoz.

Në tërë këtë “vakum” kohor, estabilishmenti politik Maqedon së bashku me ate shqiptar, ndër të parat komunitete etnike (prap me “ndihmën” e misionarve të jashtëm!) arrijtën një konzenzus  mirëkuptimi, ku de jure këta të dytët, për hirë të ruajtjes së balanceve, pastaj edhe kërcnimeve që vinin nga ish pushteti I Beogradit, u deshën të pranojnë statusin e degraduar (në krahasim me Kushtetutën e 1974) të minoritetit!

 Ngarendja, por edhe tentimi I ushtruar gjatë këtyre dhjetë viteve që të ndërtohet një shoqëri multietnike, me mjete politike, sipas modeleve përëndimore, me statusin degradues të minoritetit, si sistem dhe si proces u hetua se ishte një llogari pa hangjiun.

Shqiptarët dhe Projekti I tyre, për të bashkëjetuar me maqedonët  kishte defekte të natyrës elementare. Barazia, ishte vetëm në letër, jeta praktike dëshmoi tërësisht diçka tjetër. Duke mos dashur të analizohën saktësisht të metat dhe defektet e sistemit dhe Projektit të themi kushtimisht të identifikuar si evolucion politik, apo koalicion shqiptaro- maqedon, të cilat pakashum I dijmë të gjithë, do të thoshnim se fenomeni i  UÇK-izmit të opinionit shqiptar (nënshtetasve) të Maqedonisë, është “meritë” pikërisht e stagnimit të këtyre raporteve, të cilat në vend që të shpejtojnë ritmin e avansimit të shqiptarëve nga pozicioni I minoritetit në ate shtetëformues, ato u bënë pengje edhe të Projektit për ndërtimin e shoqërisë civile dhe demokracisë në përgjithësi në këtë pjesë të Evropës.

Paraqitja e UÇK-s, me sa mund të hetohet nga distanca e logjikës së perspektivës, vetëm dëshiron  ta shpejtojë këtë proces të avansimit të drejtave njerëzore dhe kombëtare të shqiptarëve, në nivelin që i ushtrojnë të gjithë popujt tjerë Evropian, që janë në pozicione identike si psh. flamanët në Belgjikë, Boshnjakët, Kroatët dhe Serbët në Bosnjë, asgjë më shum. Këtë tekefundit e dëshmuan edhe publikisht edhe zëdhënësit e sajë, të cilët decidivisht janë për Maqedonin unike.

Ajo që është më interesant në tërë këtë backgraund është se diskursi I ri violent e I personifikuar përmes anakronimit UÇK-ë , e ka nuhatur momentin ndoshta të papërshtatshëm për t’i plasuar pikëpamjet e identifikuara jo vetëm si grupore apo edhe asosh klanore (siq ia kemi zanat ne shqiptarët përgjithësisht!) por si synim kolektiv të gjithë komunitetit shqiptarë që jeton atje. Dyshimi I këtillë cognitian, do të thoshnim I prejudikuar nga propaganda e mediave të mbrendshme dhe atyre të jashtme, do të mund të vlente vetëm për fazën e fillimit të konfliktit, kur ende nuk diheshin, si thuhet  “ objektivat gjenerale” dhe “objektivat specifike” të UÇK-s, kur ende nuk dihej se kush qëndron prapa, siq prejudikohej nga shtypi i “këtyre grupeve me maska”. Mirëpo, tani kur dihen”lojtarët” dhe skenari I lojes, dyshimet hiqen!

Mirëpo, cilat, në esencë janë, shkurtazi ato shkaqet e paknaqësisë së gjithë komunitetit shqiptarë(jashtë Shqipërisë) në kazanin e Ballkanit;

Shqiptarët, përkatësisht elita e re politike e Kosovës, e cila vehtën  tani preferon ta identifikojë me llogarit e zgjedhjeve lokale (anipse ato ende nuk janë kushedi ndonjë barometër i preferuar për matjen e politicl power-t, e kanë më se të qartë mesazhin e bashkësisë ndërkombëtare mbi krijimin e nevojës së parakushteve për një (siq thuhet nga agjendat e tyre)”legjitimitet demokratik” , që po identifikohet shumë ngathtë me instalimin e institucioneve lokale që bartin me vete vetëm porositë e zhbllokimit të jetës së krijuar me konditat e regjimit diskriminues serb të paraluftës, e asesi edhe ato të vendimarrjes mbi statusin e ardhshëm politik të Kosovës që patjetër do të afirmohet me krijimin e Parlamentit .

Kosova Lindore (Lugina e Preshevës!) me komunat e njohura si “problematike” deri te Këshilli I sigurimit, janë poashtu një problem që si pasojë I lanë borgjet e ish sistemit diskriminues të estabilishmentit politik Millosheviqian dhe me paknaqësinë e krijuar nga serbët etnik, synon të ndërtojë përshtypjen e një komuniteti që ka nevojë për mbikqyrje dhe implementim të marrëveshjeve që po bëhen dhe do të bëhen në favor të përmirsimit të pozitës së tyre Kushtetuese në Serbinë postmilloshoviqiane.

          Ngjarjet në Maqedoni me përmasat e animimit me fenomenin UÇK-ist, në opinionin e sajë, për dallim nga ai I Kosovës që kishte një synim tjetërfare, nuk duhet etiketuar me sintagmat tashma të njohura sllavokomuniste,si “grupe margjinale, e ekstremiste”, e aq më pak si “terrorriste” (!?) ashtu siq po bënë aktualisht qeveria maqedone, ngaqë, për mendimin tonë arrihën dy kundërefekte;

          Njëri, I cili gjithësesi këtyre djelmoshave të rebeluar(por tani edhe të identifikuar me pozicionet e tyre të qarta politike) shqiptar, do të ua ngritë rejtingun edhe ashtu të dëshiruar dhe kureshtar për shum kend në opinionin e mbrendshëm dhe ate të jashtëm.

          Dhe Tjetri, I cili e me mënyrën dhe stilin e dhunshëm të imponimit (sikurse ai serb në Kosovë!) e bënë me vetëdije të plotë, infektimin apo shumzimin e këtij virusi apo kësajë mënyre të qërimit të hesapeve të pa rregulluara mes dy komuniteteve më të mëdha në këtë teritor shumë diskutabil për apetitet e shteteve përrreth, duke mos përjashtur në këtë kombinim asnjëherë ato serbe!

          Dioptria e kësisojt e këndëvështrimit të rebelimit të shqiptarëve të Maqedonisë me përplotë anatema, me siguri nuk shkon në favor të asajë që e dëshirojnë as  pushteti maqedon e as “grupi, tashma i identifikuar”, me konotimet e çlirimit, por parasëgjithash në staza të gjata, në favor të popullsisë së atjeshme, e cila sipas shumë analizave kap numrin prej 45% të popullsisë së gjithëmbarshme në këtë shtet.

          Atomizimi I vetëdijes së shqiptarëve, se përveq “grykës së kallashit”, nuk mund të arrihën objektivat e interesave kombëtare në shtetin e Maqedonisë, është e kuptueshme se është një projekt shumë I rrezikshëm (por si duket edhe I vetëm!) që udhëhiqet nga përvojat e luftërave të ngjara në: Slloveni, Kroaci, Bosnje, dhe Kosovës. Si I tillë, ai nuk mund të bëjë ndonjë përjashtim. Andajë aktivizimi I diskursit violent,të cilin aktualisht po e udhëheqë UÇK-ja, duhet shikuar, jo nga prizma e prishjes së ballanceve dhe interesave amerikano-evropiane që puqen jo rastësisht në këtë pjesë të Evropës, por edhe nga prizma e përpjekjeve(apo shpejtimit të këtij procesi!) të shqiptarëve të atjeshëm për të arritur trenin e fundit të realizimit të objektivave të natyrshme për t’u bërë shtetëformues në trojet e tyre shekullore. Tekefundit, këtë e dëshmojnë edhe pronocimet e zëdhënësit të UÇK-s, z. Fazli Fazliut të bërë para ca ditësh. Ku mes tjerash, thuhet, se janë për ruajtjen e sovranitetit dhe integritetit të shtetit të kontestuar nga pikëspari fqinjët përreth!

          Së këndejmi, shkalla  e UÇK-izmit të opinionit shqiptar në Maqedoni, do të mvaret jo aq shum nga imponimi I grupeve guerile që veprojnë atje , sa edhe nga “masat preventive” siq I quan pushteti Maqedon, dhe nga (jo)averzioni I bashkësisë ndërkombëtare, ose më konkretisht SHBA-ve, të cilat në rastin konkret ose janë të keqkuptuara në mënyrë të qëllimshme(kur preferojnë dërgimin e mesazheve kërcnuese!), ose nuk kanë informacione të duhura mbi objektivat dhe backgraundin e UÇK-së në Maqedoni që është e pamundur për ta.

          Së këndejmi, në bazë të asajë çfarë dihet gjerë më tani për UÇK-n si recept dhe model të ri I avansimit të drejtave të shqiptarëve në shtetin Maqedon, mund të themi se paraqitja e sajë nuk ka të bëjë aspak me prishjen e ekuilibrave ndërkombëtar që janë vendosur gjatë këtyre dhjetë viteve të fundit në Ballkan dhe përgjithësisht në Evropën Juglindore, me vetë faktin se asnjë Deklaratë publike e bërë gjerë tani e Shtabit të Përgjithshëm të UÇKës, nuk e ka mohuar “integritetin dhe sovranitetin e shtetit” të quajtur ende  si FYROM, por parasëgjithash si  metodologji e re që e dinamizon Projektin e barazimit të shqiptarëve me maqedonët. Kjo herët a vonë do të arrihet, tani nuk është me rëndësi kujt do t’I takojnë meritat dhe medaljet për këtë qëllim të padiskutueshëm. Do të ishte mirë të inicohet dialogu I mirëfillët me ndërmjetësim të faktorit ndërkombëtar, formulë kjo që pati efektet e veta në të gjitha krizat  në rajon.

Përndryshe, çdo vonim në këtë drejtim, mund ta rritë çmimin në njerzë të këtij qëllimi dhe synimi të natyrshëm të shqiptarëve në Maqedoni. Tekefundit në Evropën e ardhshme të integruar, askush më si perspektivë, nuk do të mund të jetë I diskriminuar (aq më pak institucionalisht!) dhe I lënë pasdore në sistemet demokratike që po ndërtohën edhe në këtë pjesë të botës me ndihmën e SHBA dhe aleancës përëndimore. Këtë poentë po mundohën në formë të trenit të fundit ta kapin edhe shqiptarët e personifikuar përmes Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare të Maqedonisë, dhe agjë më tepër se kjo. Të gjitha tjerat janë, paragjykime që  fabrikohën nga grupe dhe shtete të interesit, që mendojnë se ende janë në kohën e sistemeve kastike. Projekt-Propozimi i siq do ta quanim revolucionit të ngadalsuar, që e ka  nisur UÇK-ëja, duket se më në fund do ta përmbyllë kaptinën e betonimit të Maqedonisë si shtet multietnik, ngase thjesht, shumë më lehtë do të afirmohet ideja dhe nevoja e procesit të integrimit të Evropës si tërësi globale në këtë rajon.

Shikuar me këtë dioptri dhe këtë perspektivë, konfliktin  që atje po ndodhë aktualisht nuk duhet gjykuar më  me cilësinë e paragjykimeve të tejkaluara, por me tejkalimin e tyre vetëm në tavolinën e bisedimeve që janë të paevitueshme, ku secila bashkësi etnike bukvalisht (kuptohet nën monitorimin e patjetërsueshëm ndërkombëtar!) do t’a shpalonte  ate çfarë dëshiron në perspektivën e vetë; kombëtare;politike dhe ate juridike, në mënyrë që të përmbyllet kaptina e konflikteve një herë e përgjithmonë në këtë labirinth të Evropës!

 Ky rezon, ku më në fund në stilin e siq përmendëm më lartë të revolucionit të ngadalësuar të gjërave dhe preokupimeve nacionale të të dy këtyre kombeve atje, do bëhej formula më e mirë që do të mund të ruaj  atë që pastajë do të quhet dhe ruhet nga  të dy këto komunitete si “tërësi teritoriale dhe politike” Maqedone! Çdo vonim në këtë drejtim, për Evropën dhe SHBA-t, vetëm  do të mund sjellë viktima dhe plagë të reja (të panevojshme; sikurse ai I vrasjes makabre të babë e bir, para kamerave televizive!?) të cilat do të kërkojnë një investim më afatgjatë material dhe moral për të pajtuar këta dy popuj. Duket, se këtë nuk e dëshiron askush, bile më së paku shqiptarët!