Opinioni publik: Teoretizime dhe Empirizëm

OPINIONE PUBLIKE

Dr. FADIL MALOKU

Edhe ne shtetet me me tradite te shkurter demokratike, zakonisht ne fund te mandatit qeverises te cdo Qeverie, shihet si e arsyeshme tebëhën bilance dhe analiza të ndryshme rreth sjelljes së verdiktit para dhe pas marrjes se mandatit, ne menyre qe jo vetëm të regjistrohet shkalla e renjes apo edhe eventualisht ngritjes se besueshmerise së opinioneve dhe qendrimeve te këtij verdikti, por parasëgjithash edhe për shkak të shqyrtimit dhe analizave të mundshme comparative per konkurimet e metejme.

Interesi pra, që të parashikohën sa më përafërt rezultatet e plausibilitetit, nëpër vendet e ndryshme, (posaqërisht në ato postkonfliktuoze) sa është një cështje e admirueshme dhe falenderuese, aq është edhe kontestuese dhe mjaft problematike. E admirueshme dhe falenderuese ngaqë, rezultatet (cfardo qofshin ato) paralajmëruese, diskurseve të ndryshme politike që tentojnë të hyjnë në spiralën e garës paraelektorale, gjithënjë synojnë t’ua tërheqin vrejtjen atyre, mbi; potencialin e mundshëm votues te vendit, pastajë shkallën e animimit të tyre trupit elektoral gjatë dhe pas fushates elektorale. Ndersa, është kontestuese dhe problematike, ngaqe shumica e kompanive qe mirren me kete problematike sensitive, veshtire e kane te ruajne integritetin dhe sovraniteti e vete pa rene nen kurthat premtuese te lidereve dhe partive te ndryshme politike.

Mjeshtria e hulumtimit empirico sociologjik, përkundër disa tentativave që të ngritet niveli I sofistikimit dhe I profesionalizmit ne mbledhjen e “fakteve”, ende është një zanat i panjohur për hulumtuesit shkencor Kosovar, ndersa për diletantët në media dhe OJQ-ët që pretendojnë të mirren me këtë problematikë shumë serioze dhe përgjegjëse, as qe mund te flitet per ndonje kualitet te ri te shenuar.

Në vendet me traditë demokratike, sidomos në SHBA , egzistojnë agjensione dhe grupe të tëra ekspertësh (shkencor) të cilët mirren me thellësinë e sjelljeve, pastajë ecajaket e verdiktit te vendit gjatë dhe pas situatave zgjedhore. Në këtë drejtim do të thoshnim se; natyra komplekse e hulumtimeve të kësisojta e sidomos sjelljes apo qëndrimeve të verdiktit në situatat parazgjedhore, do të mund të reduktohej apo identifikohej në një kalkulim të vetëm dhe të mundshëm; “Cila vote, për cilin subjekt dhe në cilën kohë”, ashtu siq veprojnë sidomos hulumtuesit amerikan mbi sjelljet e elektorateve parazgjedhore.

Sipas kësajë skeme, pjesa e pare e sentences “ cila vote, për cilin subjekt”,ka të bëjë parasëgjithash me strukturën; socioekonomike, sociokulturore dhe ate demografike të trupit votues, pastaj me konstatimin e karakteristikave specifike të votuesve të partive të ndryshme.

Pjesa e dytë e sentences (“në cilën kohë”), si duket eshtë me e vështirë per t’u diagnostifikuar, meqë duhet dëshmuar për c’shkak votuesit përcaktohën vazhdimisht vetëm për njërën parti politike, ku më pastaj do të hulumtoheshin shkalla e stabilitetit si edhe preferencat tyre në situatat para dhe pas zgjedhjeve. Pra fjala është për referencat që kanë të bëjnë me natyrën e asajë që mediat e quajnë opinioni publik. Por që është në esence opinioni publik? Definimi më i shkurtër sociologjik për opinionin është se ai: “është një tiran vulgar, i parespektueshëm dhe anonim, që në mënyrë të kujdesshme e bënë të paknaqshme jetën e secilit që nuk është i kënaqur të jetë njeri mesatar…”.

Raporti i opinionit publik me natyrën e hulumtimit , mund të themi se sot mund të interpretohet në dy mënyra; Njërën, që ka të bëjë me forcimin e proceseve demokratike, përkatësisht shtimin e pjesëmarrjes së qytetarëve në proceset politike, dhe tjetrën, e cila ka të bëjë me manipulimin e opinionit publik nga ana e medive dhe elitave të ndryshme politike për qëllime të përfitimit apo animimit të këtij opinioni .
Në rastin e pare, hulumtimet e opinionit publik munden t’I shtyjnë partite politike që t’i rishqyrtojnë strategjit e tyre, gjithënjë duke u bazuar në referencat dhe disponimin e zgjedhësve, si edhe të ndikojnë në edukimin dhe krijimin e klimës demokratike.

Hulumtimi I referencave partiake, në kushtet dhe rrethanat në të cilat gjindet aktualisht niveli I emancipimit politik I elektoratit Kosovar, do të thoshnim mund të bëhet jo nga mediat, ku jo rrallë here gjatë fushatës paraelektorale në Kosovë, ka ngja që redactorët dhe gazetarët e ndryshëm (pa kurrfarë ndergjegje profesionale!?) hulumtimet empirike e I kanë “eksploatuar” (apo më mire me then keqinterpretuar!?)si pjesë të qëllimeve të tyre jo edhe aq politike sa atyre senzacionale dhe rritjes së rejtingut të tyre medial !

Është e njohur nga pervoja e vendeve demokratike se rastet e tilla, mediat më tepër janë prirura t’i konsumojnë si senzacione se sa adresime politike, në mënyrë që ata ta sfidojne tregun e pamshirshëm të konkurencës lojale dhe jo lojale te vendit. Ne rastin tone, tragjika qendron ne ate se nuk konsumohet as reflektimi I pare e as ai I dyti. Kjo ndodhë kështu, gjithënjë kur lihet pasdore shkenca (sociologjike që me kompetenca mirret me këtë aspect) e cila më së miri I dine adresimet dhe rekomandimet e hulumtimit të opinionit publik. Themi kështu, ngaqë edhe ne duhet të mësohemi që shkenca të mos pajtohet me statusin e sajë kabinetik të konfirmimit të ideve, dhe Projekteve hulumtimtuese, por të marrë aktivisht pjesën e përgjegjësisë që I takon në ndërtimin e institucioneve dhe raporteve të reja të demokracisë në Kosovë.

Dukurinë e rritjes së numrit të hulumtimeve “empirike”, dmth. qasjeve apo pretendimeve që të mirremi me prognozimet paraelektorale, është një qasje që duhet ta përcjellë transparenca dhe fleksibiliteti I shoqërisë, ngaqë këtë e kërkon edhe natyra e pluralizmit të cilin e kemi kerkuar aq shumë si shoqëri. Për t’i ikur aspekteve të ndryshme të politizimit të interpretimit të rezultateve të ndryshme empirike në mjediset mediale publike, rezultatet e e hulumtimeve empirike shkencore patjetër do të duhej t’i interpretonin vetë hulumtuesit, përkatësisht ekspertët dhe shkenctarët me thirrje shkencore, e jo njerezit qe akoma enden neper koridoret e fakulteteve per nje diplome akademike!

Konceptin e opinionit publik, zakonisht e hasim në shtyp dhe gjithënjë e ndërlidhim me jetën politike të një vendi, ku zakonisht thuhet se; aktet e ndonjë qeverie, psh. kanë (apo nuk kanë)përkrahjen e e opinionit publik, apo aksioni ushtarak i një qeverie ka përkrahje të opinionit të vetë të mbrendshëm, siq po beht sot ne SHBA, rreth debatit per intervenimin ne Irak dhe zgjedhjet qe o mbahen mes republikaneve dhe demokrateve Opinioni publik, dinë të bëhet ngandonjëherë pengesë e madhe për realizimin e shumë planeve (politike, ekonomike, apo ushtarake) të qeverive të ndryshme, aq me teper edhe ie shteteve qe nuk kane siguri dhe stabilitet te duhur ekonomik, siq jane shtetet e tranzicionit.

Në këtë kontekst, opinioni publik sot mund të përkufizohet si formë e jetës politike, në të cilën qeveritë dhe qytetarët duhet të kujdesën për përkrahje apo kundërshtim të qëndrimeve të ndërsjellta. Ruzvelti, psh. thuhet se e ka ditur që opinioni amerikan më 1941, ka qenë kategorikisht kundër involvimit të SHBA-ve në luftën (e dytë botërore) e Evropianëve, per ate shkak atij I është dashur ta pregadise ngadal (por sigurt!) opinionin Amerikan per invandimin e mevonshem qe do pasoje me aleatet tjere.Poashtu, psh. gjatëdhjet vite më vonë në luftën e Kosovës, Bil Klintoni, pikerisht duke iu adresuar egzaktësisë së hulumtimimeve empirike të qendrimeve te qytetareve amerikan e pakashum edhe disponimit ndërkombëtar, përmes NATO-s, u involvua në misionin paqësor në Kosovë. Këtijë ndikimi edhe në luftën me Irakun iu desh t’i përmbahet edhe kryetari I tanishëm I SHBA-ve, Xhorxh Bush, I cili mjeshtrisht e shfrytezoie edhe per ngritjen e kuotes se rejtingut te tij ne opinionin amerikan, qe ngandonjeher shkonte gjere ne 70% . E njejta gje mund te thuhet edhe per situaten e tanishme, ku rejtingu I tij sipas te gjitha anketave është nen nivelin e kandidatit democrat Kerry.

Koncepti i opinionit publik, pra thene me see shkurti ndërlidhet apo komplementarizohet me ate të demokracisë, kurse në ditët tona, me të më së shumti, nënkuptojmë një llojë kundërpërgjigje ndajë pushtetit egzekutiv të shoqërisë. Duhet dijtur, poashtu se opinioni publik, si fuqi politike dhe si formë e prurjes së vendimeve në shoqëritë bashkëkohore për herë të parë është përdorur në polisin grek dhe kishte kuptimin e artikulimit të vullnetit të qytetarëve grek.

Sot, botëkuptimi mbi opinionin publik, e ka humbur prefiksin e “vullnetit të popullit”(!), ngase thjesht mes mendimeve (përshtypjeve, qëndrimeve, qëllimeve) të qytetarëve dhe pushtetit egzekutiv të shoqërive të ndryshme është ndërtuar një rrjetë e tërë e ndërmjetsuesve,siq janë; partitë politike, mjetet masovike të komunikimit (shtypi, radio,Interneti e sidomos TV-ja!), parlamenti dhe format tjera të komunikimit publik.

Së këndejmi edhe ne ne Kosovë, duhet të mësohemi në këtë tip rrjetëzimi apo shkapërderdhje të asajë që e quajmë apo e definojmë si opinion publik.Për t’u parashikuar në mënyrë të sukseshme sjelljet e zgjedhësve, posaqërisht meqenëse një numër I tyre këtë opinion apo qëndrim qytetar , ai e shpallë i shtyrë nga konteksti social, pra nga .Për t’i ikur politizimit të referimit të rezultateve nga hulumtimet e ndryshme empirike, rezultatet e hulumtimeve empirike do te duhej interpretojnë vetë hulumtuesit përkatësisht ekspertët e lëmive përkatëse pra shkenctarët, e jo njerzit jokompetent. Ngase, kështu rezultatet empirike bëhen ngadal bazë e sigurt për të prurë vendime të ndryshme politike, ku punëtorëve të ndryshëm shkencor (sociologeve te rinj parasegjithash) u hapen mundësit e kyqjes së tyre në ekipe të shkenctarëve që punojnë sipas skemës sistemore nëpër serviset e ndryshme politike, që udhëheqin proceset demokratike në shoqërit e tranzicionit. A I shfrytezon politika e jone keto perparesi te shkences, shtrohet pyetja? Pergjigjen me se miri ta japin lexuesit dha ata qe jane competent te mirren me keto ceshtje. Ne te tjeret, po presim dite me te mira…