TEORETIZIME DHE EMPIRIJA

Hulumtimi i sjelljes së votuesve; teoretizime dhe empirija

Dr. FADIL MALOKU

Zakonisht, nëpër shumicën e shteteve të cilat kanë traditë të hulumtimit të opinionit publik, bëhën bilance dhe analiza të ndryshme rreth sjelljes së elektoratit para dhe pas situates së zgjedhjeve nacionale. Kjo bëhet jo vetëm që të parashikohet shkalla e egzaktsisë së opinioneve parazgjedhore, por parasëgjithash edhe për shkak të shqyrtimit dhe analizave të mundshme comparative.

Interesi pra, që të parashikohën sa më përafërt rezultatet e zgjedhjeve, nëpër vendet e ndryshme, (posaqërisht në ato postkonfliktuoze) sa është një cështje e admirueshme dhe falenderuese, aq është edhe problematike. E admirueshme dhe falenderuese ngaqë, rezultatet (cfardo qofshin ato) paralajmëruese, diskurseve të ndryshme politike që tentojnë të hyjnë në spiralën e garës paraelektorale, gjithënjë synojnë t’ua tërheqin vrejtjen, mbi; potencialin e tyre të mundshëm votues, pastajë shkallën e animimit të tyre trupit elektoral gjatë dhe pas fushates elektorale.

Verdikti Kosovar, përkundër disa tentativave që të ngritet niveli I hulumtimit empirik para dhe pas procesit të zgjedhjeve, prapseprap është ende një e panjohur për hulumtuesit shkencor, e të mos flasim për diletantët në media dhe OJQ-ët që pretendojnë të mirren me këtë problematikë shumë serioze dhe përgjegjëse, siq ishte rasti me njërën prej e tyre e cila para zgjedhjeve doli me raporte totalisht të gabuara?!

Në vendet me traditë demokratike, sidomos në SHBA , egzistojnë agjensione dhe grupe të tëra ekspertësh (shkencor) të cilët mirren me thellësinë e sjelljeve, pastajë përcjelljen e elektoratit gjatë dhe pas situatave zgjedhore. Në këtë drejtim do të thoshnim se; natyra komplekse e hulumtimeve të kësisojta e sidomos sjelljes apo qëndrimeve të verdiktit në situatat parazgjedhore, do të mund të reduktohej apo identifikohej në një kalkulim të vetëm dhe të mundshëm; “Cila vote, për cilin subjekt dhe në cilën kohë”, ashtu siq veprojnë sidomos hulumtuesit amerikan mbi sjelljet e elektorateve parazgjedhore.

Sipas kësajë skeme, pjesa e pare e sentences “ cila vote, për cilin subjekt”,ka të bëjë parasëgjithash me strukturën; socioekonomike, sociokulturore dhe ate demografike të trupit votues, pastaj me konstatimin e karakteristikave specifike të votuesve të partive të ndryshme.

Pjesa e dytë e sentences (“në cilën kohë”), si duket eshtë me e vështirë per t’u iagnostifikuar, meqë duhet dëshmuar për c’shkak votuesit përcaktohën vazhdimisht vetëm për njërën parti politike, ku më pastaj do të hulumtoheshin shkalla e stabilitetit si edhe preferencat tyre në situatat para dhe pas zgjedhjeve. Pra fjala është për referencat që kanë të bëjnë me natyrën e asajë që mediat e quajnë opinioni publik. Por që është në esence opinioni publik? Definimi më i shkurtër sociologjik për opinionin është se ai: “është një tiran vulgar, i parespektueshëm dhe anonim, që në mënyrë të kujdesshme e bënë të paknaqshme jetën e secilit që nuk është i kënaqur të jetë njeri mesatar…”. Raporti i opinionit publik me natyrën e hulumtimit , mund të themi se sot mund të interpretohet në dy mënyra; Njërën, që ka të bëjë me forcimin e proceseve demokratike, përkatësisht shtimin e pjesëmarrjes së qytetarëve në proceset politike, dhe tjetrën, e cila ka të bëjë me manipulimin e opinionit publik nga ana e medive dhe elitave të ndryshme politike për qëllime të përfitimit apo animimit të këtij opinioni.

Në rastin e pare, hulumtimet e opinionit publik munden t’I shtyjnë partite politike që t’i rishqyrtojnë strategjit e tyre, gjithënjë duke u bazuar në referencat dhe disponimin e zgjedhësve, si edhe të ndikojnë në edukimin dhe krijimin e klimës demokratike.

Hulumtimi I referencave partiake, në kushtet dhe rrethanat në të cilat gjindet aktualisht niveli I emancipimit politik I elektoratit Kosovar, do të thoshnim mund të bëhet jo nga mediat, ku jo rrallë here gjatë fushatës paraelektorale në Kosovë, ka ngja që redactorët dhe gazetarët e ndryshëm (pa kurrfarë pregaditje paraprake profesionale!?) hulumtimet empirike e I kanë “eksploatuar” (apo më mire me then keqinterpretuar!?)si pjesë të qëllimeve të tyre jo edhe aq politike sa atyre senzacionale dhe rritjes së rejtingut të tyre medial !

Është e njohur, se në rastet e tilla. Mediat më tepër janë të prirura t’i konsumojnë si senzacione, në mënyrë që ata të mbijetojnë në tregun e pamshirshëm të konkurencës. Kjo ndodhë kështu, gjithënjë kur lihet pasdore shkenca (sociologjike që me kompetenca mirret me këtë aspect) e cila më së miri I dine adresimet dhe rekomandimet e hulumtimit të opinionit publik. Themi kështu, ngaqë edhe ne si shoqëri duhet të mësohemi që shkenca të mos pajtohet me statusin e sajë kabinetik të konfirmimit të ideve, dhe Projekteve hulumtimtuese, por të marrë aktivisht pjesën e përgjegjësisë që I takon në ndërtimin e raporteve të reja të demokracisë në Kosovë.

Dukurinë e rritjes së numrit të hulumtimimeve “empirike”, dmth. qasjeve apo pretendimeve që të mirremi me prognozimet paraelektorale, është një qasje që duhet ta përcjellë transparenca dhe refleksiviteti I shoqërisë, ngaqë këtë e kërkon edhe natyra e pluralizmit të cilin e kemi kerkuar aq shumë si shoqëri. Për t’i ikur aspekteve të ndryshme të politizimit të interpretimit të rezultateve të ndryshme empirike në mjediset mediale publike, rezultatet e e hulumtimeve empirike shkencore patjetër do të duhej t’i interpretonin vetë hulumtuesit, përkatësisht ekspertët dhe shkenctarët me thirrje shkencore, e jo njerezit qe ende nuk kane te perfunduar ende asfar diplome akademike!

Ngaqë, hulumtimi I diskursit publik është teme shume e ndieshme dhe qe shume leht mund te behet pre e manipulimeve te ndryshme mediale e politike.

Konceptin e opinionit publik, zakonisht e hasim në shtyp dhe gjithënjë e ndërlidhim me jetën politike të një vendi, ku zakonisht thuhet se; aktet e ndonjë qeverie, psh. kanë (apo nuk kanë)përkrahjen e e opinionit publik, apo aksioni ushtarak i një qeverie ka përkrahje të opinionit të vetë të mbrendshëm. Opinioni publik, dinë të bëhet ngandonjëherë pengesë e madhe për realizimin e shumë planeve (politike, ekonomike, apo ushtarake) të qeverive të ndryshme.

Në këtë kontekst, opinioni publik sot mund të përkufizohet si formë e jetës politike, në të cilën qeveritë dhe qytetarët duhet të kujdesën për përkrahje apo kundërshtim të qëndrimeve të ndërsjellta. Ruzvelti, psh. thuhet se e ka ditur që opinioni amerikan më 1941, ka qenë kategorikisht kundër involvimit të SHBA-ve në luftën (e dytë botërore) e Evropianëve. Gjatëdhjet vite më vonë në luftën e Kosovës, Bil Klintoni, duke iu falenderuar egzaktësisë së hulumtimit të këtij opinioni (kombëtar dhe ndërkombëtar!), përmes NATO-s, u involvua në misionin paqësor në Kosovë. Këtijë ndikimi edhe në luftën me Avganistanin iu desh t’i përmbahet edhe kryetari I tanishëm I SHBA-ve, Xhorxh Bush.

Koncepti i opinionit publik, më së ngushti ndërlidhet me ate të demokracisë, kurse në ditët tona, me të më së shumti, nënkuptojmë një llojë kundërpërgjigje ndajë pushtetit egzekutiv të shoqërisë. Duhet dijtur, poashtu se opinioni publik, si fuqi politike dhe si formë e prurjes së vendimeve në shoqëritë bashkëkohore për herë të parë është përdorur në polisin grek dhe kishte kuptimin e artikulimit të vullnetit të qytetarëve grek.

Sot, botëkuptimi mbi opinionin publik, e ka humbur prefiksin e “vullnetit të popullit”(!), ngase thjesht mes mendimeve (përshtypjeve, qëndrimeve, qëllimeve) të qytetarëve dhe pushtetit egzekutiv të shoqërive të ndryshme është ndërtuar një rrjetë e tërë e ndërmjetsuesve,siq janë; partitë politike, mjetet masovike të komunikimit (shtypi, radio,Interneti e sidomos TV-ja!), parlamenti dhe format tjera të komunikimit publik.

Së këndejmi edhe ne ne Kosovë, duhet të mësohemi në këtë tip rrjetëzimi apo shkapërderdhje të asajë që e quajmë apo e definojmë si opinion publik.Për t’u parashikuar në mënyrë të sukseshme sjelljet e zgjedhësve, posaqërisht meqenëse një numër I tyre këtë opinion apo qëndrim qytetar , ai e shpallë i shtyrë nga konteksti social, pra nga .Për t’i ikur politizimit të referimit të rezultateve nga hulumtimet e ndryshme empirike, rezultatet e hulumtimeve empirike do te duhej interpretojnë vetë hulumtuesit përkatësisht ekspertët e lëmive përkatëse pra shkenctarët, e jo njerzit jokompetent. Ngase, kështu rezultatet empirike bëhen ngadal bazë empirike për të prurë vendime të ndryshme politike, ku punëtorëve të ndryshëm shkencor u hapen mundësit e kyqjes së tyre në ekipe të shkenctarëve që punojnë sipas skemës sistemore nëpër serviset e ndryshme politike, që udhëheqin proceset demokratike në shoqërit e tranzicionit.