Çka i duhet sot Kosoves? Si t'i ndihmojme ekonomise kosovare dhe qytetareve shqiptare? Cfare te bejme qe te dalim nga kriza ekonomike? Keto jane pyetje qe edhe ju, lexues te nderuar, mund te inkuadroheni, duke klikuar ketu...!>>

Mire se vini ne web faqen e Dr. Bedri Selmani!

Çka po ndodhe me zhvilimin e qendrueshem ekonomik ne rrethanat e reja globale?

Nga Dr. Bedri Selmani

Horizontet e zhvillimit te elitave politike dhe te ndermarrseve ne nivel global, qofte ne kufijt nacional  apo internacional, shume qarte jane te percaktuar per rritjen materiale si qillim kryesor i reproduksionit shoqeror. Zhvillimi i qendrueshem praktikisht ende nuk eshte bere qellim i aktivitetit te ,,rrymave kryesore’’te ketyre elitave,qe qendrueshmeria e ardheshme te behet ,,vlere dhe interes’’,perball ,,rritjes dhe profitit’’, apo me mire me e thene  nuk eshte bere ,,force motorrike’’ per bazen e qeverisje se marrdhenjeve shoqerore-ekonomike?!.

Rritja ekonomike e krijuar ne rezonin ekonomik per te prodhuar, per te shitur, per te shpenzuar... me shume se te tjeret, me se shumti qe eshte e mundimshme, me me efikasitet, eshte e krijuar ne inperativin e padiskutueshem ekonomik te krijimtaris, si dhe i udhehequr ne garen per maksimalizim te profitit, ka krijuar polarizimin ne shtete te pasura dhe te varfura, si dhe hendekun gjithnje e me te madh ekonomik dhe teknologjik ne mes te tyre dhe ne iluzionin e vete gares se pakufi, ka ngritur mistifikimin e rritjes, hiperproduksionin e mallit dhe sherbimeve, imperine e shoqeris konsumuese, kultin e shteteve nacionale si dhe pasurin apo varfrine e tyre. Keshtu eshte krijuar ,,paradigma e rritjes ekonomike’’, e cila eshte ngritur ne etike te efikasitetit dhe ne perkrahje te saj me çdo çmim.

Me “rritje ekonomike” shpeshe eshte nenkuptuar edhe “zhvillimi i qendrueshem eknomik” dhe nuk eshte shtruar dallimi kualitativ ne mes te ketyre koncepteve, te cilat nuk e perjashtojn njera tjetren por plotesohen ne mes veti ne menyre kualitative. Shum autore me te drejte kane konstatuar qe rritja ekonomike eshte perhapje kuantitative e dimensioneve te struktures ekonomike qe shpesh nuk eshte ne drejtepeshim me rrethinen.

Çeshtje me rendesi te posaqme tek zhvillimi i qendrueshem bashkohore eshte padyshim çeshtja e kualitetit te zhvillimit. Pergjegjja per kete çeshtje kerkon njohuri dhe respektim te trendeve globale socio-ekonomike.

Pradigma e ,,rritjes ekonomike’’, edhe pse sot ne trendet globale dhe me pasojat qe i ka shkaktuar, ka ardhur ne pikeqeshtje?.. Prap se prap, per vendet ne transicion me zhvillim jo te mjaftueshem, po behet shpesh qellim fillestar i zhvillimit. Mirepo, me rendesi eshte qe te mos behet imperativ dhe qe rritja ekonomike te konceptohet si parashtrim fillestar ne funksion te zhvillimit kualitativ, ate i cili do t’i percjell trendet globale socio-ekonomike dhe i respekton e i nxite specifikat vetanake.

Rritja ekonomike vetem nga vetja nuk e zgjedh problemin e zhvillimit. Kete me se miri e shpjegon thenja e nje autori i cili me drejte thote: “Zhvillimi ekonomik eshte diçka shume me i gjere dhe me i thelle se ekonomia... Rrenjet i ka jashte sferes ekonomike: ne arsimim, organizim, disiplin, dhe mbi te gjitha keto, ne pavaresin politike dhe ne vetedijen nacionale mbi vet besimin. Ate nuk mund ta “prodhojne” veprimet profesionale te transplatimit, te cilin do ta benin ekspertet e jashtem ose elita vendore qe ka humbur kontaktin me njerezit e rendomte. Ai mund te kete suksese vetem ne qoftese aplikohet si levizje e gjere popullore, ,,levizje e ristrukturimit”, qe si primat e thekson shfrytezimin e energjise, entuziazmin, intelegjencen dhe aftesin punuese te te gjitheve. Suksesi nuk mund te arrithet me ndonje forme te “magjise” qe do ta prodhonin dijetaret, tekniket, ose planifikuesit ekonomik”...

Te vetedijshem qe ndryshimet jane me dhimbje dhe veshtersi dhe se nuk eshte e mundshme te ndodhin mbrenda nate, krijimi i ligjeve te reja, i industrive te reja dhe aplikimi i tyre, vet paralajmerimi i ndryshimeve te cilat jane paraqitur per “te cilat egziston shpresa”, tregohet si trendi i ri ne zhvillimin e ri boteror ne te cilin ekonomia eshte vetem pjese e saj integrale.

Ne brendine e vet ,,zhvillimi i qendrueshem’’ eshte proces i ndryshimeve ne cilin eksploatimi i resurseve, drejtimi i investimeve, zhvillimi teknologjik dhe ndryshimet institucionale jane ne harmoni me qellimin e permbushjes se nevojave potenciale te tanishme dhe te ardheshme. Filozofia e ,,zhvillimit te qendrueshem’’ niset nga kuptimi i interaksioneve ekonomike dhe ekologjike dhe preferon pjesemarrjen e politikes mbrojtese.

Prandaj vetem parashtrimi i çeshtjeve per “zhvillimin e ri”, si, per ke dhe per çka? Na shpijen ne konceptin e ,,zhvillimit te qendrueshem ekonomik’’. Per kete, kutpimi i kufijeve te zhvillimt te ardhemerise tone te perbashket eshte e rendesishme te kuptojm konceptin e ,,zhvillimit te qendrueshem’’, i cili paraqet egezistencen e pardigmes se zhvillimit te ri boteror dhe bazen e koncenzuesit per zhvillim te ri!..

Trendi i ,,zhvillimit te qendrueshem ekonomik’’, zhvillimi i ri ne vete inkuadron: zhvillimin ekonomik (permiresimin e kushteve materiale te jetes dhe pasurise); zhvilllimin social (mireqenja ne ushqim, shendetesi, jete te shendosh, arsimim, punesim, banim); zhvillimin politik, i krijuar ne pranimin (e te drejtave politike dhe demokratike, lirive politike, te drejtave njerezore), zhvillimin kulturor (shprehja autonome specifike e kulturave te ndryshme); dimensionin ekologjik (mbrojtja dhe perparimi i ambientit, perkatesisht jete te plote dhe kualitative) dhe etiken e re globale qe nenkupton (pergjegjesin e re nderkombetare dhe prosperitetin, drejtesin dhe te ardhmen e sigurte). Kjo arrihet me bashkepunimin nderkombetar, ne te gjitha nivelet dhe ne te gjitha sferat e jetes shoqerore: ne ekonomi, politike, ekologji, kulture, etike!..                                                                                                                                      

Prandaj, tere kjo ka te beje me qellimin si ta rinjohim ,,zhvillimin e ri te qendrueshem’’, ne format e ndryshme te permendura institucionale dhe joinstitucionale te ekzistimit ne pjese te ndryshme te botes dhe ne aspekte te dallueshme te zhvillimit, si ta rinjohim si shanse objektive te re te ardhmerise se perbashket, zhvillimi i ri nuk paraqet utopi, ne qofte se utopine e kuptojm si vizion te se ardhmes, qe po ndodhe sot,vizionin ne te cilin civilizimi bashkohore bazohet dhe po nderton projektin e vet te qellimit te ri!..

JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU INTERSONE KJO TEME, DUKE KLIKUAR KETU!

(Autori eshte ekspert i mardhenjeve ekonomike nderkombetare)