|
Si po e
pushton malli kinez tregun global?
Shkruan: Dr. Bedri Selmani
Kina e madhe me 1 miliard e 300 milion banore, ka
arritur qe me dije dhe vullnet te shendrrohet ne super
fuqi boterore. Bruto prodhimi shoqeror po i afrohet 2
bilion dollareve. Politika ekonomike kineze si duket i
ka njohur perparesite e ekonomise sociale te tregut,
ku njeriu dhe krijimtaria e tij jane ne qender te
ngjarjes, ku shteti me zgjuaresi po e percjell
zhvillimin ekonomike, duke e drejtuar kapitalin e vete
me qellim te shfrytezimit te perparesive natyrore te
kerkesave te tregut vetanak dhe te dobesive te
superfuqive ekonomike boterore.
Ekonomia kineze suksesshem po e organizon prodhimtarin,
kurse sistemi bankar gjithnje e me shume po
riorganizohet ne drejtim te stabiliteti duke u
mbeshtetur ne rezervat financiare te letrave me vlere
shteterore amerikane. Ky kapital po i mundeson kesaj
ekonomie qe te jete ne rrjedhat e tregut global te
kapitalit dhe te mallit.
Ekonomia kineze e ri zgjuare me mallrat e veta ka
arrit te fqinjet tane dhe ne shtepit tona. Duart e
vyeshme kineze dhe aftesia politike e shtetit e kane
sjellur prodhimin kinez ne te gjitha pjeset e tregut
global. Kina ka filluar t’i percakton rrjedhat e
ekonomise moderne ne suaza globale. Qasja e tyre
sociale ne krijimtarine e gjithmbarshme
shoqeroro-ekonomike i ka bere te mundshme asaj, qe te
dridhe kapitalin e fjetur te Evropes dhe te Amerikes.
Duke u bazuar ne kete sukses te ekonomise kineze, bota
kurre me nuk do te jete ashtu siç ka qene.
Rendi i ri ekonomik boteror me nuk lejon hapesire, per
dominim te fuqive perindimore ne ekonomin globale. Me
nje fjale prezenca e mallit dhe e kapitalit kineze ne
tregun global e ka relativizuar mundesin e dominimit.
Kina per dy deceniet nga nje vend bujqesor, ku me se
90% te popullates ishin bujq, ka arritur qe te fillon
industrializimin, ku me nje shkalle te zhvillimit me
me teper se 10 perqind ne vit ka arritur ndryshim ne
strukturen demografike me permasa boteroe. Sipas te
ciles tani 40 perqind e popullates jeton ne qytete dhe
punon ne industri.
Pse Kina po behet lojtari kryesor ne ekonomin
globale?
Ekonomia kineze eshte sforcuar, per faktin se ne
trezoret e vet po mbane shuma te medha te letrave me
vlere shteterore te SHBA-ve, duke zvogeluar fitimin
amerikn ne te njejtat, duke e shtyre tregun amerikan
ne konsum dhe borxhe . Duke i mbajtur letrat me vlere
te shtetit amerikan ne rezervat e veta financiare Kina
eshte duke e ruajtur stabilitetin e valutes nacionale
Yuan-it, kjo po i mundeson “notimin” ne “shporten” e
valutave konvertibile boterore e cila po udheheq
politiken moderne ne zhvillimin vetanak te vendit.
Duke u larguar nga kursi valutes fikse, Kina po behet
njera nga lojtaret kryesores ne sferen afariste
boterore.
Duke vene kursin notues te Yuan-it, valuta kineze me
nuk varet nga rezervat financiare, çka mund t’i sjell
gjere te ulja e interesit per blerjen e letrave me
vlere shteterore te SHBA-ve dhe rritjen e fitimit ne
te njejtat. Nje skenar i tille mund te shtyej ekonomin
e SHBA-ve ne deficit edhe me te larte se sa qe eshte
tani.
Nga kjo rrjedhe qe politika monetare globale me nuk
mund te percaktohet vetem ne Londer dhe Washington,
por ne te ardhmen edhe ne Pekin.
Rezervat devizore kineze kane arritur ne me shume se
700 miliard dollar, duke ju afruar rezervave japoneze
te cilat jane me shume se 800 miliard dollar. Per
krahasim, vendet e Evropes perendimore, rezervat
devizore i kane me shume se 170 miliard dollar.
Me forcen e vete ekonomike dhe monetare Kina po troket
ne dyert e fuqive te medha boterore duke i dridhur
pozicionet e tyre te interesit dhe te profiteve. Tani
per tani fuqite e medha me veshtersi po i hapin dyert
per mallrat kineze dhe kjo po percillet me nje
pretekcionizem mjaft evident duke e bllokuar mallin
Kinez neper dogana dhe limane me restrikcione
importuese. Eksporti i mallrave kineze ne tregun e
zhvilluar te vendeve perendimore gjithnje e me shume
po arrin permasa alarmante per ekonomin e ketyre
vendeve. Kjo ka bere qe shume ndermarrje te nderrojne
politiken e vete afariste me qellim qe te mbijetojne
para mallit shume te lire kineze. Shqetesimi i vendeve
te zhvilluara eshte bazuar ne te dhenat qe: Kina eshte
duke i pushtuar tregjet e zhvilluara te teknologjise
se larte te prodhimeve elektronike, siç jane,
kompjuteret, telefonat mobil, televizoret,
klimatizuesit, frigoriferet, kurse per tekstil dhe
veshmbathje situta eshte bere e padiskutuesheme Ne te
njejten kohe nga te njejtat vende, Kina importon
lenden e pare siç eshte letra e vjeter, pajisje per
fabrika, grure, nafte etj.
Çmimet e larta te naftes ne bursat boterore ne kohen e
fundit, nuk e kane zvogeluar aspak konsumin e saj,
sepse per ekonomine gjigante kineze, kerkesat per kete
energjent gjithnje e me shume po rriten.
Konkurrenca Kineze po i shtyn industrite e zhvilluara
te perendimit te kerkojne dalje duke e shperngulur
prodhimtarine punuese ne vende konkurrente (atje ku
fuqia punetore eshte me e lire) dhe ne zona jo
doganore. Grusht tjeter per ekonomin e zhvilluar
perendimore padyshim eshte politika kineze e “blerjes
se kompanive te huaja” me qellim qe t’ju merren atyre
dija, “Know-How” (njohuria teknike) dhe pushtimi i
tregjeve.
Ekonomia kineze eshte e varfer me energji, xehe, dhe
me fusha pjellore te dritherave, per kete ata jane
perqendruar ne zhvillimin e teknologjive te larta dhe
te prodhimtarise punuese – intensive, me qellim qe me
sa me pak shpenzime te lendeve te para dhe energjise
te prodhojne dhe te eksportojne vlera sa me te larta.
Procesi i shpernguljes se reparteve prodhuese per ne
Kine, nga ana e kompanive transnacionale, po e
zvogelon kerkesen per vende te punes, po e ndalon
rritjen e pagave dhe po ju sjell inflacion vendeve te
zhvilluara.
Ekonomia Kineze pa komplekse eshte e hapur ndaj tregut
global, pa restrikcione
dhe prektekcionizem ekonomik, me kete ka arritur qe me
shume se 75% te BPSH-or (bruto prodhimit shoqeror) ta
krijon nga tregu i hapur boteror, çka do te thote se
eksporti e perben afer 40% te BPSH-or, kurse importi
35% te BPSH-or.Suficiti tregtar i jashtem ka arritur
ne me shume se 150 miliard dollar, dhe eshte bere
traume per pjesen tjeter te ekonomise boterore. Per
krahasim, importi i SHBA-ve eshte 15% e BPSH-or, kurse
eksporti vetem 10% nga BPSH-or, duke krijuar nje
deficit prej 800 miliard dollar ne bilancin e jashtem
tregtar.
Kina nuk deshiron konflikt me bleresit e saj, per kete
kujdeset diplomacia kineze e bazuar ne parimin, “hapa
te vegjel mbrapa” dhe “kercimi i madh perpara” kjo po
i siguron qendrueshmeri pozicionit te saj ne ekonomine
globale.
Krejte ne fund lind pyetja, si eshte e mundeshme qe ne
vendin me sistem politik komunist, te funksionon dhe
te perkrahet sistemi ekonomik kapitalist?!...
JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU
INTERSONE KJO TEME, DUKE KLIKUAR KETU!
( Autori eshte ekspert i marredhenieve ekonomike
nderkombetare) |
