Çka i duhet sot Kosoves? Si t'i ndihmojme ekonomise kosovare dhe qytetareve shqiptare? Cfare te bejme qe te dalim nga kriza ekonomike? Keto jane pyetje qe edhe ju, lexues te nderuar, mund te inkuadroheni, duke klikuar ketu...!>>

Mire se vini ne web faqen e Dr. Bedri Selmani!

Cilat jane pasojat e krizes atomike per ekonomine globale?

 Shkruan: Dr. Bedri Selmani

Pas hapjes se repartit per prodhimin e “ujit te rende” Kryetari iranian Ahmadinegjat tha se programi nuklear kontraverz nuk paraqet kercnim per asnje vend, as edhe per Izraelin. Ai gjithashtu theksoi se Irani kurre nuk do te heqe dore nga programi i vete nuklear dhe perseriti qe zhvillimi i armeve nukleare nuk eshte qellimi i tij. Mirepo realiteti eshte ndryshe, reparti i ngritur ne vendin e quajtur Arak ne juglindje te Teheranit eshte pregaditur me aparature qe mund te prodhoj plutonium i cili shfrytezohet per prodhimin e bombes atomike me rastin e pasurimit te uranit.
Keshilli i Sigurimit i OKB-se i ka parashtruar Iranit afat qe ta suspendon programin e pasurimit te uranit, sepse, perndryshe do te perballet me sanksione politike dhe ekonomike. Teherani kete afat e konsideron “jo legal” dhe perserit qe nga programi nuklear nuk do te largohet!.
Angazhimet e diplomacise nderkombetare si ne rastin e Iranit dhe te Kores Veriore tani per tani, nuk kane mundur t’jua ndalojne aktivitetin ketyre vendeve sa i perket programeve te tyre berthamore. Ato jane bere kercenim i vertet per SHBA-te, Japonine dhe Evropen. Irani dhe Koreja deshirojne qe me armet atomike ta forcojne poziten strategjike te shteteve te tyre. Ate te cilen, Irani dhe Koreja, nuk po e kuptojne eshte fakti qe fuqit e medha deshirojne te mbesin te medha dhe nuk i deshirojne ne klubin e tyre ata te cilet nuk jane qe gatshem per marreveshje.
Politika radikale e fundamentalisteve iranian dhe e komunisteve korean, nuk po jep mundesi dialogu ne nivelin bilateral dhe multilateral. Raporti i fshehte i IAEA (Organizata Nderkombetare per Energji Atomike) ka treguar se te gjitha dihen dhe se nuk ka kurrfare fshehtesie ne Teheran e as ne Pjongjang, qe fuqite e medha nuk i dine. Dy fuqi intelektuale dhe teknologjike Japonia dhe Izraeli po ndihen te kercenuara nga forcat e reja atomike. Japonia dhe Izraeli kane mjete te forces qe te pengojne Koren dhe Iranin ne programet e tyre nukleare.
Para nje kohe Koreja i ka testuar 6 raketa ballistike te largesise se mesme dhe nje rakete te largesise se gjate. Te gjitha keto kane perfunduar ne Detin japonez, disa thone se ato kane fluturuar mbi territorin japoneze. Per kete Japonia eshte ne panik.Ajo po kerkon nga SHBA-te qe t’i lejohet armatimi. SHBA-te kete kerkese po e shikojne me mirekuptim. eshte shume reale qe nje pjese e madhe e buxhetit te ekonomise japoneze ne te ardhmen te harxhohet per armatim.
Kina e madhe tani per tani po reagon e permbajtur duke thene se nuk duhet qe te ngritet pluhur rreth Kores dhe Iranit. Me nje fjale Kines dhe suksesit te saj ekonomik qe po e arrin, asesi nuk i pergjigjen krizat eventuale regjionale, per faktin qe ekonomia kineze eshte mjafte e varur nga importi i naftes nga Irani.

Pse sanksionet ekonomike ndaj Iranit do te ngritin çmimin e naftes?

Irani edhe me tutje eshte ne marreveshje per mos zgjerimin e armeve berthamore, kurse Koreja eshte larguar nga kjo marreveshje e cila sipas tyre e rrezikon sovranitetin nacional.
Perendimi nuk deshiron lufte eventuale ne Gjirin Persik, per arsye te naftes ne Kuvajt, Irak, Arabin Saudite dhe Emiratet, si dhe te gasit ne Katar. Rruget e transportit te naftes kalojne neper ngushticen e Hormuneve ne Oqeanin Indian.
Irani kontrollon ngushticen e Hormuneve.
Irani kontrollon paqen ne Irak dhe Liban.
Irani eshte i pasur me xehe te uranit.
Irani posedon sasi te jashtezakonshme te naftes.
Sanksionet eventuale politike dhe ekonomike ndaj Iranit nga ana e Keshillit te Sigurimit te OKB-se, mund te kene per pasoje ngritjen e çmimit te naftes ne bursat boterore gjer ne 100 dollar e me teper per nje barel. Kjo ekonomise globale do t’i shkakton ngritje zinxhirore te çmimeve te prodhimeve dhe sherbimeve tjera qe varen nga ky energent, tere kjo do te ndikoj ne zvogelimin e rritjes ekonomike ne permasa globale.
Nga ana tjeter ekonomia e Iranit varet nga eksporti i naftes. Çmimi i naftes eshte edhe keshtu shume i larte, qe eventualisht te rrezikohet me embargo te naftes nga ana e fuqive te medha edhe pse kjo lehte mund te ndodhe. SHBA-te dhe Bushi po kerkojne me çdo kusht kompromis. Diplomacia nderkombetare si duket i ka harxhuar te gjitha mjetet e saja diplomatike per ndalimin e programit atomik te Iranit. A do te pasojne sanksionet apo jo do te shihet gjate kesaj jave!?.
Ana tjeter e medaljes eshte Koreja Veriore, e cila po tregohet shume e zhdervjellte dhe po tregon mjafte ngjashmeri me Vietnamin Verior. Qendrimi militant i Kores Veriore sipas shume analisteve eshte produkt i perkrahjes 50 vjeçare nga ana e Moskfes dhe Pekinit.
Miti i dinastise diktatoriale eshte personifikuar ne kryetarin e perjeteshem Kim Jong II. Tani per tani nuk ekziston formule e cila do ta zgjidhte kete problem. SHBA-te kane tentuar qe me sistemin e tyre te njohur “ngrohte-ftofte” ta largojne regjimin korean nga programi berthamor, por tere kjo ka perfunduar pa sukses.

JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU INTERSONE KJO TEME, DUKE KLIKUAR KETU!

( Autori eshte ekspert i marredhenieve ekonomike nderkombetare)