Çka i duhet sot Kosoves? Si t'i ndihmojme ekonomise kosovare dhe qytetareve shqiptare? Cfare te bejme qe te dalim nga kriza ekonomike? Keto jane pyetje qe edhe ju, lexues te nderuar, mund te inkuadroheni, duke klikuar ketu...!>>

Mire se vini ne web faqen e Dr. Bedri Selmani!

Pse fillimi i zhvillimit ekonomik te Kosoves duhet te mbeshtetet ne diturin vendore?

 Shkruan: Dr. Bedri Selmani

Per derisa bota e zhvilluar po leviz ne rrugen e diturise, hulumtimeve dhe zhvillimit te teknologjise se larte, dituria dhe arsimimi ne Kosove, si duket, ende nuk jane bere prioritet.
Po te shikohet ne llogarit buxhetore, ne mund te shohim se per shkence dhe hulumtime ndajme aq pak mjete sa nuk ja vlen as te permenden. Nga dy milion e treqind mije banor sa vleresohet se i ka Kosova vleresohet se vetem 7% kane kryer shkollen e larte apo fakultetin çka eshte tri here me pak se mesatarja evropiane. Ne kohen kur dihet se dituria eshte imperativ bashkekohor, si ne quanon, per ekonomin moderne, kjo ne Kosove ende nuk po perjetohet si e tille.
Gjithashtu eshte e njohur se dituria njerezore ne permasa globale dyfishohet prej pese gjere ne shtat vjet. Por vlera perdoruese e saj gjithnje e me shpejt po vjetrohet dhe per kete eshte e domosdoshme qe perhere te plotesohet. Sa jemi ne ne gjendje ta percjellim kete dinamik, kur dihet se, si ne te kaluaren, ashtu edhe sot, dijetaret tone te rinj ne vendin tone e kane veshtir te gjejne vend te punes. Edhe kur e gjejne, kane aq pak te ardhura, sa qe nuk ju mundesojne atyre qe pa pengesa ti perkushtohen punes shkencore. Por, ata duhet te merren edhe me pune tjera me qellim te mbijeteses. Keshtu qe parulla se “njerezit e arsimuar jane pasuria me e madhe e nje vendi “ po mbetet tani per tani vetem parulle. Lind pyetja ne nje situate te tille, a mund te flitet per aftesite e ekonomise kosovare qe te inkuadrohet ne rrjedhat e tregut global te diturise, dhe çka eshte duke bere ajo per kete çeshtje? Gjer me tani UNMIK-u dhe qeveria kane bere shume pak. Qeveria nuk e posedon asnje institucion i cili do te vepronte ne kete drejtim. Kurse ekspertet vendor kryesisht i bashkengjiten “rrjetit te diturise” nderkombetare, me qellim qe te persosin diturin e tyre e ne keto institucionet dhe per shkak te sigurimit te ardhurave shume me te larta. Keshtu qe Kosoves i ka ndodhe dhe po i ndodhe “ikja e trurit” ne permasa alarmante.
Si te veprohet me qellim qe te dalim nga kjo situate, dhe a eshte e mundshme kjo? Po, eshte e mundshme, ne qofte se qeveria e Kosoves se bashku me institucionet tjera, vendos qe ne programin nacional te zhvillimit ta filloj promovimin aktiv dhe te nxit kalimin e ekonomise kosovare ne ekonomin e diturise. Pran kesaj duhet te gjendet rruga jone e zhvillimit duke shfrytezuar dijen dhe mendjen vendore.
Kosova eshte para procesit te gjate te tranzicionit / transformimit shoqeroro-ekonomike (llogaritet se ky proces do te zgjate ne 25 vjetet e ardhshme). Per kete eshte koha e fundit qe te fillojme te percaktohemi per ekonomin e diturise, ne qofte se deshirojme qe te jemi vend konkurrent ne rrethinen globale. Ne momentin kur rrethi shoqeror-ekonomik kosovar e perkrah dhe e mbeshtet financiarisht shkencen dhe kapitalin intelektual atehere mund te thuhet se ka filluar te aplikohet EKONOMIA E DITURISe. Mjaft paradoksale eshte qe ne shqiptaret ne jeten private jemi shume inovativ dhe kreativ, jemi mjeshter te vertet ne shfrytezimin e te gjitha resurseve ne dispozicion, kurse ne ekonomin vendore dhe ne sherbime publike jemi pa iniciativ dhe jo inovativ. E verteta qendron ne ate se tranzicioni shpesh mund t’i frikon njerezit, edhe perkunder qe shume njerez e ndjejne nevojen per ndryshim, prape nuk jane te sigurt “ku do te shkojne” dhe “sa do te jene te suksesshem ne te ardhmen” , per kete edhe me tutje ata me me deshire mbesin edhe pak ne “moçalin tani me te njohur”, duke e pajtuar veten se ne momentin e duhur do te reagojne!?
Kosova me se largu gjere ne vitin 2015-te, patjeter duhet ta krijoj gjeneraten “prodhuese” te diturise. Por para se te fillon “prodhimin” e eksperteve te cilet do ta percjellin dijen, eshte e nevojshme te riorganizohet sistemi ekzistues i arsimit i cili eshte shume ne ngecje ne krahasim me vendet e zhvilluara. Ne dhjet vjetet e ardhshme duhet te investojne sa me shume me qellim qe t’i arrijme rezultatet fillestare.
Kjo do te forconte vetedijen qytetare per arsimimin permanent, sepse nuk do te jete e lehte qe te çrrenjoset menyra e te menduarit ne keto hapesira e cila eshte mbjell me vite te tera dhe eshte shnderruar ne veti te sjelljes. Pjesa dermuese ende nuk eshte e vetedijshme per nevojen e investimit te perhershem ne arsimim e vetes se tyre. Me nje fjale si duket ende nuk e kemi masen kritike te njerezve te cilet do t’i fillonin keto ndryshime. Ne ne Kosove si duket kemi shume “teoriticient” kurse pak kuadro “te realizimit praktike”.
Prandaj duke u bazuar ne te gjitha keto argumente, Qeveria dhe institucionet tjera duhet qe sa me pare te riorganizohen me qellim qe te fillojne t’i motivojne ekspertet dhe dijetaret te cilet jane te njohur jashte vendi dhe ne vend. Me qellim qe dija e tyre te hyne ne funksion te shpejtimit te reformes ne shkence dhe arsim. Kjo behet vetem po qe se i mbeshtesim dhe ju krijojme hapesire njerezve te dijes te cilet kane ide te mençura per t’i realizuar ato. Ekonomise kosovare i duhen; njerezit me vizion, teknologjia e lart dhe prodhime te “mençura”. Ekonomia e diturise eshte qellim drejt te cilit po levize Unioni Evropian, ne qofte se edhe ne deshirojme te levizim drejt saj, atehere ky duhet te jete qellimi jone.

JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU INTERSONE KJO TEME, DUKE KLIKUAR KETU!

( Autori eshte ekspert i marredhenieve ekonomike nderkombetare)