Çka i duhet sot Kosoves? Si t'i ndihmojme ekonomise kosovare dhe qytetareve shqiptare? Cfare te bejme qe te dalim nga kriza ekonomike? Keto jane pyetje qe edhe ju, lexues te nderuar, mund te inkuadroheni, duke klikuar ketu...!>>

Mire se vini ne web faqen e Dr. Bedri Selmani!

Çka po ndodhe me kapitalin sociokulturor te Kosoves?

Nga Dr. Bedri Selmani

Kapitali sociokulturor eshte bere njeri nga konceptet me me ndikim dhe me i popullarizuar i cili ne 15 vjetshin e kalur eshte paraqitur ne shkencat shoqerore. Kuptimi i kapitalit sociokulturor e ka imponuar jo vetem dialogun shkencore, por edhe te analizave mediale te realitetit shoqerore, si dhe te programeve politike dhe strategjike. Ne çka mbeshtetet nje sukses i tille i ides shkencore, e cila ka hapur shume debate ne aspektin transdiciplinar? Si eshte e mundeshme, qe ta pervetesojn ne menyre te barabarte edhe politikanet e partive te “majta” edhe te “djatheta”? Perveq te tjerave, si eshte e mundeshme qe kapitalin sociokulturor po e respektojn edhe ekonomistet, te cilet tradicionalisht nuk i kane mbeshtete arsyetimet kulurore?

Pergjegjejen, si duket, vlen ta kerkojme ne pervojat e zhvillimit nderkombetar politike edhe ekonomik ne permasa globale... Kapitali sociokulturor eshte e kunderta e teoris se modernizimit, sipas te ciles rritja ekonomike dhe stabiliteti politike, perfundimisht mvaren nga pervetesimi nacional dhe kuluror i vendimeve neutrale teknologjiko-organizative te nji shoqerie... Me kete eshte treguar qe kultura luane nje role te pazavendesueshem, si ne aspektin ekonomik ashtu edhe ne ate politike.Rexhimi kuluror i nje bashkesie te cakutar shoqerore mund te jete grupe i pengesave per zhvillim dhe stabilitet shoqerore, te cilat e zvogelojn veprimin e tregut dhe te institucioneve themelore te shoqerise, apo me mire me e thene e ndalojn perparimin dhe mireqenjen shoqerore. Sipas shume hulumtimeve te meparshme qe jane bere, rrjedhe se: kur matrica kulturore e nje shoqerie eshte e pavolitshme, e cila pershkruhet nga deficiti i kapitalit sociokulturor, kemi per pasoje mbrapambeturin kronike ekonomike, politike dhe shoqerore. Ne rend te pare, kjo manifestohet me shkalle te ulte te BPSH (bruto-produktit shoqeror) .Se dyti, me jostabilitet politik te perhershem dhe me veprime jodemokratike (te cilat shpesh zhvillohen prapa fasadave formale demokratike), dhe e fundit me shkalle shume te larte te kriminalitetit dhe formave tjera te patologjive shoqerore.

Kapitalin sociokulturor mundemi ta definojm si grupe te vetive kulturore te cilat e krijojn dhe e mirembajne besimin reciprok dhe bashkepunimin mbrenda nje bashkesie shoqerore ose te grupit. Siq eshte e njohur, kapitali sociokulturor nuk jetesohet me ligje, por krijohet dhe mirembahet me interakcionet e perditeshme shoqerore(pra ju paraprine respetimit te ligjeve). Materja qe e perben jane vlerat dhe normat prosociale te cilat, ne mase te madhe ose te vogel, mbeshteten ne traditen kulurore. Nga ky definim kuptojm se kapitali sociokulturor nxite dhe e lehteson bashkepunimin. Fjala pra eshte, per resursin kolektive i cili ka veprim pozitiv ne dinamiken e zhvillimit shoqeroro-ekonomik... Ne kete kuptim, kapitalin sociokulturor duhet ta dallojm nga format e ndryshme te lojalitetit familjare dhe klanore, ku dobia per grupin e caktuar shpeshe krijohet ne deme te bashkesis se gjere shoqerore!..

I vrojtuar praktikisht, kapitali sociokulturor pebehet prje tri dimenzioneve; e para prje tyre eshte,,besimi shoqerore’’, ka te beje me gadishmerin inicuese per bashkepunim (por jo vetem me antaret e familjes ose te afermit, por edhe me te tjeret). Dimenzioni i dyte, eshte ,,akcioni i shoqerise civile’’ i cili eshte ngushte i lidhur per te parin, sepse vepron si “shkolle e vogel” e besimit dhe e kooperimit.Kurse dimenzioni i trete, eshte ,,respektimi i normave ose civilizimi’’, ne te njejten kohe eshte rezultat i veprimit te dy dimenzioneve te para dhe shtytjes se tyre. Pra, respektimi i normave ne shoqeri mvaret nga niveli i besueshmeris dhe suksesit te akcionit shoqeror.

Hapja e dialogut per kapitalin sociokulturor ka nje role te veqant ne kontekstin e shoqeris kosovare. Jane disa shkaqe per kete:

S’pari, per periudhen transitore e cila ne rastin e shoqeris kosovare ka qene e veshtirsuar per shkak te ngjarjeve te okupimit 10 vjeçar dhe luftes çlirimtare, te cilet faktor pa dyshim kane ndikuar ne krijimin “kollapsit kulturor” si dhe te krijimit te vakumit normativ qe i ka parapri renja e regjimit komunist!?.Transicioni postkomunist, veçanarisht faza e saje e pare, nenkupton renjen e shpejt te vlerave dominante te se kaluares (monizmit ideologjik, egalitarizimit dhe prones kolektive ose shoqerore), te cilat e kane shkaktuar rritjen e anemise shoqerore. Ne kete situate, siq po tregojn analizat e bera ne keto 6 vite te pas luftes nen preroktoriatin e OKB-se , ne shoqerin kosovare eshte prezente rritja e shpejte e ,,cinizmit dhe oportunizmit kulutror’’ te cilat dukuri po e nxisin kriminalitetin ne shoqeri!..

E dyta , ne diskursin politike te viteve te kaluara shpesh theksohet trashigimia kulurore e ish-socializmit si dhe statusi politik i pazgjidhur i Kosoves (keto jane nji nder shkaqet kryesore qe ekonomia kosovare edhe metutje te mbetet e varfer e vogel e  deindustrializuar dhe tani per tani e pa adrese)... Keto rrethana jane bere burimi kryesore i pjeses me te madhe te problemeve ekonomike dhe politike per qytetaret e Kosoves!?... Duke pasur parasyshe mos zhvillimin e duhur te shoqeris civile per shkak te regjimeve jodemokratike ne te kalueren, kjo ka rezultuar me ate qe energjia e akcionit shoqeror te masave te gjera qytetare eshte bere e pa sigurt dhe jo racionale, qe te  ndikoj shpejt ne rrjedhate kaotike te  ndryshimeve shoqerore qe po i ndodhin shoqerise kosovare (mungesa e korigjimit te mirefillte demokratik)!..

Nga e tere kjo, mund te thuhet se analiza e rrjedhave te kapitalit sociokulturor per te kaluaren dhe transicionin/transformimin shoqerore te tanishem, eshte i nje rendesie qendrore per te shqyrtuar te ardhmen e Kosoves.Trendi pozitiv i cili mund te ndodhe, nepermes zvogelimit te shpenzimeve shoqerore te transicionit/transformimit duke i respektuar normat shoqerore ose civilizuese, eshte e vetmja rrugedalje e cila siguron fillimin e qendrueshem ekonomik dhe rritjen e stabilitetit te procedurave demokratike ne shoqerin kosovare!.. Ne anen tjeter, trendi negativ i cili po ndodhe tani, padyshim eshte vrejtje per shoqerin kosovare se duhet te shqyrtohen masat te cilat do ta nxisin zhvillimin e kapitalit sociokulturor... Prandaj, edhe ne njerin edhe ne rastin tjeter, analiza e rrjedhave te kapitalit sociokulturor mundesojn hapjen e dialogut te domosdoshem per dimenzionet themelore te realitetit te ri shoqeror te  Kosoves!..

JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU INTERSONE KJO TEME, DUKE KLIKUAR KETU!

(Autori eshte ekspert i mardhenjeve ekonomike nderkombetare)