|
Sa jemi ne rrezik nga mallrat
e falsifikuara ne tregun global?
Nga Dr. Bedri Selmani
Po qe se gjendeni ne rruge per ne Rusi, asesi mos
bleni barna, ne Ukraine llogarites dhe CD-e, ne Turqi
marka te modes te kreatoreve boterore, gjithashtu nuk
eshte e sigurt te bleni barna as ne SHBA-at,
posaçerisht ato te cilat jane kunder kancerit, kurse
ne Evrope shpesh paraqiten plegiatet e disa llojeve te
barnave me interes te veçant. Falsifikatet po
paraqiten gjithekund, por ne Kine, Tajlande, Koren
Jugore apo ne Brazil eshte rrezik t'i bleni te gjitha
mallrat qe ofrohen ne treg.
Qe kur mbahet mend njerezit kane deshiruar qe ta
emitojne njeri tjetrin, ta kopjojne, t’ju vjedhin
idene duke perpunuar falsifikate. eshte filluar me
monedha, kurse pas krijimit te paras leter jane
falsifikuar edhe keto, mandej te gjitha sendet te
cilat kane siguruar fitim apo qe diken kane mundur t’a
bejne te famshem. Mirepo vlen te theksohet se
eksplodimi i vertet i fasifikateve esthe krijuar pas
revolucionit industrial dhe te prodhimtarise masive.
Mallerat me shenje te mire njohure, e posaçerisht ato
te cilat jane te shtrejta dhe mire te dizajnuara me
simbol orgjinal, jane shkaku i vertet i lulezimit te
falsifikateve ne treg. Njerezit e deshirojne nje mall
te tille, sepse me te e ngrisin veten para te tjereve,
ku e tregojne forcen dhe imazhin, kurse kur eshte ne
disponim te rrethit te gjere, nuk shikohet edhe ne
qofte se eshte i falsifikuar, me kete edhe te varfrit
arrijne te ndjehen, ,,se me pak diçka'',po ju
perngjajne te pasureve, pra kemi te bejme me gjendjen
psiko-sociale te momentit!?.
Pse industria e fasifikateve eshte ne rritje?
Paqartesia se a eshte nje mall i falsifikuar apo jo,
gjithesesi po e rendon fakti qe nje pjese e madhe e
industrise po shperngulet ne ate pjese te botes ku
fuqia punetore eshte e lire, ku edhe sot gjenden
qendrat e prodhimit dhe te mallit te tille, çka d.m.th.
se industria e falsifikimit eshte ne rritje. Sot pjesa
e fasifikateve ne tregtine e teresishme boterore eshte
ne shume prej 5% gjere 10%. eshte veshtire te dihet
vlera e sakte e tyre. P.sh. Oda Ekonomike Amerikane
thekson se sipas te dhenave te Organizates Boterore te
Doganave dhe te Interpolit, vlera e teresishme e
mallit te rrejshem dhe te falsifikuar vitin e kaluar
ka qene rreth 600 miliard dollar dhe se per kete shkak
kompanite amerikane kane qene ne humbje per me teper
se 200 miliard dollar?..
Azia Juglindore sot konsiderohet si qender nga e cila
vjen shumica e mallrave te falsifikuara – 80% e te
gjitha falsifikateve boterore prodhohen ne Kine.
Veçanerisht si shtete problematike jane: Tajlanda,
Ukraina, Rusia, Indonezia, Brazili, Turqia dhe Koreja
Jugore. Ne te gjitha shtetet eshte mjaft prezente
problemi i inqizimeve te pa autorizuara dhe
shperndarja e veprave muzikore dhe kinomatorgafike, si
dhe shperndarja ilegale e softverit. Perfaqesuesit e
inspekcionit zyrtar ne Ukraine thone se rreth 95%, te
softvereve te instaluar ne kete shtet kane prejardhje
ilegale. Ne rritje eshte edhe shperndarja joligjore e
te gjitha ketyre veprave permes internetit. Gjithashtu
eshte mjaft fitim prurese falsifikimi i markave te
modes ne garderobe, ne kete theksohen Tajlanda dhe
Indonezia, perderisa Koreja Jugore eshte e njohur per
kopjimin e prodhimeve luksoze me vlere te larte. Ne
Kine diku rreth 15% gjere 20%, te prodhimeve te cilat
gjenden ne treg jane te rrejshme. Ne kete shtet nuk ka
çka, nuk ka, dhe per kete ekzistojne informatat ne
falsifikimin e cigareve, te veshembathjes, te
garderobes, te prodhimeve prej lekure, oreve, lojerave,
prodhimeve farmaceutike, auto-pjeseve dhe avio-pjeseve,
automobilave dhe autobuseve ne tersi etj. Jane te
medha shkeljet e te drejtave te patentave ne lemin e
prodhimtarise farmaceutike, te aparateve elektrike
shtepiake, te pajisjeve industriale dhe te ngjajshme.
Ne Evrope shteti me problematik eshte Turqia. eshte
gjithnje e me shume prezent problemi i shkeljes se te
drejtave autoriale ne veprat muzikore, eshte
parashikuar se ne treg rreth 50-70 %, te veprave
muzikore jane falsifikuar, Turqia eshte e njohur me
falsifikimin e markave te kreatoreve te njohur, ne
kostume, kepuce, te sendeve nga lekura, auto – pjese
etj...
Sa jane prodhimet e rrejshme te rrezikshme per
jeten e njerezve?
Perderisa markat e modes nuk kane pasoja te demshme
per shendetin e njerezve, gjithashtu as kopjet e lira
te prodhimeve luksoze ose te muzikes dhe te filmave.
Mirepo, shume e rrezikshme eshte kur jane ne pytje
barnat e rrejshme ose prodhimet ushqimore, sepse sot
eshte e mundshme te kopjohen po thuajse te gjitha nga
uji mineral, embelsirat dhe gomat pertypese, gjer te
medikamentet e shtrejta. Psh. Organizata Boterore e
Shendetesise ka ardhur gjere te te dhenat e njohura qe
40%, te barnave kunder smundjes se malaries fare nuk
permbajne substancen aktive per sherim!?.
Kur ne Kine eshte hetuar se njerezit po vdesin
masovikishte sepse jane duke perdorur barna te
rrejshme, atehere pushteti ne vitin 2001-te i ka
mbylle 1300 fabrika farmaceutike. Nigeria ka
paralajmeruar se do ta ndalon çdo import te barenave
nga India, vetem per shkak te fasifikateve. Ne kohe te
fundit gjithnje e me shume barna te tilla jane ne Rusi,
ku çdo i teti bari eshte i falsifikuar, kurse ne
Ukraine eshte rritur numri i shitjes se barnave te
rrejshme tere kjo nen tiketen e paketimit origjinal.
Edhe shtetet e pasura i kane keto probleme dhe per
kete kemi gjithnje e me shume barna te rrejshme edhe
ne SHBA-at, posaçerisht te atyre kunder kancerit. Edhe
pse kompanite farmaceutike edhe drogerit e medha po i
fshehin informatat per kete “sikurse gjarpri kembet”,
prape nje farmaceutik i cili e ka ditur se çfare bari
eshte duke e shitur, nga gjykata eshte denuar, hiq me
pake se 30 vjet burg . Ne dallim nga Amerika,ne
Unionin Evropian nuk eshte aq e shprehur dhe e
perhapur tregtia me barna te falsifikuara, perveç
rritjes se shitjes te disa barenave me etiket speciale
te rrejshme.
Çka po ndodh ne tregun e varfur te Kosoves?
Duke u bazuar ne te gjitha te dhenat e burimeve te
mallit te falsifikuar ne nivel te tregut global, qe u
ceken me larte, mund te thuhet se gjendja e tregut
kosovar ne keto gjashte vite te kaluara, ka arritur ne
gjendja totalisht te pakontrolluar dhe alarmante. Po
thuaj se ne te gjitha mallrat e importuara?!. Ne te
vertet sot konsumatori kosovar fare nuk mund te dallon
se çka eshte origjinale e çka e falsifikuar ose mall i
rrejshem ne treg. Ai vetem nje e di, qe duhet te
paguaj nga xhepi i tije i varfur, nji malle qe nuk
vlen, por qe i duhet te ploteson nje nevoje e cila me
ne fund behet loje “hazardi”per shendetin dhe per te
ardhurat e tij, e jo vlere reale e tregut per te cilen
ka paguar mjetet. eshte e njohur se importi i mallrave
ne Kosove eshte 97% ne raport me eksportin, dhe se ne
kete perqindje mallrat e konsumit te gjere kane
pjesmarrje mbi 60%, ne mallrat e teresishme te
importuara. Gjere me tani, te gjithe e dine se ne
tregun e Kosoves gjenden ne menyre masovike prodhimet
e falsifikuara dhe mallrat me etiketa origjinale te
rrejshme. Por askush nuk e dine shumen e sakte te
tyre!?. Per arsye se mungon kontrolli doganor i
cilesis se vertet te mallerave te importuara!?..
Askush nuk mund ta thote, as perafersisht se çka po
ndodhe me prodhimet ushqimore dhe me barnat te
importuara dhe sa jane ato me substance te rrejshme, e
mos te flasim per mundesit kontrolluese rreth pasojave
qe jane shkaktuar dhe po shkaktohen ne shendetin dhe
standarin e qytetareve. Te gjithe flasin per rendin
dhe organizimin me te mire “se keshtu nuk behet”, por
gjere me tani askush nuk ka ndermarre masa serioze
konkrete qe me ne fund keto falsifikate dhe mallra te
dyshimta, te cilat definitivisht per momentin e kane
,,roberuar dhe privuar'' qytetarin kosovar nga drejta
themelore per lirine e permbushjes se nevojave
jetesore ne mnyre cilesore!?.
Nga e tere kjo, vlen te thuhet se ne qofte se, sa me
pare nuk vihet kontrolli i posaqem doganor per cilesin
e mallerave ushqimore dhe te barnave te importuara,
kryesisht nga shtetete problematike te cilat u
theksuan me larte,(vlene te veqohet se ne tregun e
varfur te Kosoves kryesisht dominojn mallerat e
importuara nga keto vende..!).Per shkak te kesaj
dukurie, pasojat gjere ne vitin 2010-te per shendetin
dhe jeten e qytetareve do te jene katastrofale, “kurse
vdekshmeria e njerzeve nga kjo, sigurisht do te jete
me e madhe se sa ajo gjate luftes se fundit”!?. Dhe
per tere kete askush prape nuk do te mundet me e
konstatuar shkakun dhe burimin e semundjeve dhe te
vdekjes se njerezve. Une besoj se institucionet me ne
fund duhet te fillojne zbatimin e Ligjit per mbrojtjen
e konsumatoreve dhe ligjeve tjera, ne menyre shume me
serioze. Perndryshe edhe me tutje do te behet loje me
standardin edhe keshtu te varfer te qytetareve, sepse
shendeti i tyre per shkak te ushqimit dhe barnave te
falsifikuara ka ardhur ne pikeqeshtje?!..Gjate nje
dialogu me nji mik timin lidhur me kete situate,duke i
ndigjuar faktet per kete fenomen te dhimbshem qe po na
ndodhe, ai pernjihere me tha se nuk duhet kjo qeshtje
aq shume te dramitizohet sepse,sipas tije ,,ZOTI do
t'i ruan qytetaret e Kosoves'',ne kete reagoj
diskutuesi tjeter duke i thene se : ,,ZOTI i ruan te
gjithe ata, qe i respektojn rregullat dhe i jetesojn
ligjet e verteta ne mbrojtje dhe ne sherbim te
qytetareve''...
JU MUND TE MIRRNI PJESE AKTIVE NE FORUM NESE JU
INTERSONE KJO TEME, DUKE KLIKUAR KETU!
(Autori eshte ekspert per marredhenie ekonomike
nderkombetare) |
