|
Fati i federalizimit qendron vetvetiu ne strukturen demografike
dhe per nga permbajtja organike e saj nuk eshte separatiste.
Sepse ky separatizem eshte shprehje e asimetrise esenciale te
shoqerise sllavomaqedone dhe shqiptare ne Maqedoni. Kurse forma
simetrike eshte e mundshme vetem ne qofte se shqiptaret do te
ndihen bartes te sovranitetit ne te gjitha segmente e sistemit
te shtetit ne Maqedoni.
Nocioni partner, qe perdoret ne fjalorin politik te qeveritareve
ne Maqedoni, paraqet nje lloj hibridi pragmatik, i cili sherben
si parolle e lidereve qeveritare qe besojne se ky nocion e fsheh
formulen shpetimtare per dalje nga kriza e thelle politike dhe
ekonomike qe eshte krijuar ne Maqedoni. Me fjale te tjera,
nocioni partner ne fjalorin e lidereve konsiderohet si parakusht
themelor per perballimin e krizes dhe per mbijetese te rehatshme
ne pushtet. S'do mend se caku ketu eshte I qelluar mire:
partneriteti ndermjet partive maqedonase dhe shqiptare eshte e
vetmja rruge per krijimin institucional te rendit demokratik,
per funksionimin e tij ne shoqerine multinacionale dhe
multikonfesionale ne Maqedoni. Per shkak se me kete krijohen
kushtet per mposhtjen e atyre aspekteve esenciale te krizes dhe
ne vecanti te krizes ne marrdheniet nderetnike, te cilat kane
shkaktuar bllokaden qe te mos kemi integrim te brendshem dhe te
jashtem. Por, shtrohet pyetja: a eshte i mundur qysh tani
instrumentalizimi i qellimit, i cili ende nuk eshte arritur dhe
nuk ka mbeshtetje juridiko-kushtetues (partneriteti), dhe a mund
te shfrytezohet si mjet i vetarritjes? Ata qe po sherbehen me
parullen e partneritetit, ne te vertete, nisen nga supozimi se
ne Maqedoni ka institute e potenciale te konsiderueshme
demokratike, te cilat mund te shfrytezohen si mjete per te ecur
kah realizimi i qellimit perfundimtar-partneritetit te plote ne
Maqedoni. A kane te drejte ata? A eshte rruga per partneritet ne
Maqedoni e trasuar nepermjet instrumenteve te demokratizimit qe
i kemi ne disponim?
Disa procese ne Maqedoni sikur i japin te drejte mbrojtesve te
kesaj teze. Ne disa segmente te jetes shoqerore pernjemendte
ekzistojne elemente te partneritetit. Ne fakt kemi tejkaluar
depresionin e meparshem politik te njemendesise komuniste dhe ka
dale ne skenen politike, pjesmarrja politike e shqiptareve ne
qeveri. Participimi i tyre per t'i ndare postet ne pushtetin
qendror dhe lokal, niveli i arsimimit superior, kerkesa per
zyrtarizimin e universitetit te Tetoves, ne zhvillim e siper
eshte edhe procesi i rishqyrtimeve qenesore te sistemit shoqeror,
kulturor dhe te atij ekonomik, I cili ka gjasa te perfundoje me
rikonstruimin e ri dhe te vertete demokratik, te partneritetit
te plote ne Maqedoni. Duke mos i nencmuar aspak keto procese te
partneritetit, megjithate, jam i prirur per nje vleresim me
skeptik te gjendjes dhe te instrumenteve qe i kemi ne disponim
per te realizuar qellimin:partneritetin e plote ne Maqedoni.
Skeptik jam per arsye se keto procese me pare i shikoj si
rrjedhoje te shkatrrimit gradual dhe te trandjes se brendshme te
etnikumit sllavomaqedon, sesa si shprehje te fuqise se rendit te
ri, i cili ka leshuar rrenje ne trollin tone dhe me permbysjen e
mbeturinave te titizmit ne zgjedhjet e vitit 1998, paralajmeron
nje rritje organike drejt demokracise dhe partneritetit te plote.
Me fjale te tjera, partneritetin e deritanishem e shoh me pare
si shprehje te dobesise se sistemit juridiko-kushtetues, i cili
i ka eleminuar shqiptaret prej elementit shtetformues dhe ka
pamundesuar qe ky etnikum historik me rrenje pellazgo-ilire te
mos jete bartes I sovranitetit te Maqedonise. Ne jemi ne godinen,
e cila ngadale po ndertohet vetem njenacionale, ndersa
partenriteti I kaluar dhe I tashem me shume i ngjan skeles se
godines, derisa konstruktoret dhe drejtuesit bejne perpjekje te
fundit per ta venduar kulmin e saj, duke mos ngurruar edhe nga
perdorimi i mjeteve makiaveliste ne politike.
Besimin qe disa e shprehin ndaj shenjave te partneritetit
ndermjet partive maqedonase dhe shqiptare, lidhet ngushte me
mbivleresimin e forces se oligarkise, qe e ka pushtetin dhe e
cila aspak nuk interesohet per ndryshimin e Kushtetutes, qe
eshte kamxhiku I sistemit, qe e ka aparatin administrative,
ushtarak e policor ne duart e veta dhe ka ne dispozicion
makinerine e fuqishme propaganduese, e cila ia siguron
legjitimimin e pushtetit dhe manipulimin me intresat e etnikumit
shqiptar ne Maqedoni. Nga ana tjeter, eshte me se e vertete se,
edhe me participimin e PDSH-se
ne qeverine e Lubcos, partneriteti nuk u arrit permes
marrveshjes historike dhe nga aspekti programor dhe stratagjik
nuk ka mbeshtetjen e gjithe shqiptareve, por eshte pragmatic dhe
stihik dhe, ne te vertete, I falur nga regjimi i Lubcos qe e
nderroi strukturen autoritare te LSDM-se, i cili qysh ne start
lirimin e Rufi Osmanit dhe te burgoserve te tjere politik, por
si dhe koketimi rreth pranimit apo intervenimit te dyshimte ne
UT, nga lideret e VMRO-DPMNE dhe AD por edhe nga lideri i PDSH-se
u shfrytezuan per qellime te pragmatizmit te tyre politik, si
nje prej mjeteve te luftes per zenien e fronit te boshatisur
autokratik te Kiro Gligorovit.
Margjinalizimi i faktorit politik shqiptar per qellime
nacionaliste me se miri u tregua ne Serbi, ku regjimi ne fund te
viteve te tetedhjeta, se pari, u lirua nga kulti i Titos dhe
karizmave te tjere bolshevik, nga shumica e tabuve dhe
kufizimeve te meparshme, por me vone u shnderrua ne nje organ
direktiv i oligarkise se re. Nje gje e tille si duket mund te
perseritet edhe ne Maqedoni. Eshte fakt se ne qeverine e Lubcos
neper disa ministri kuqe pas zgjedhjeve te treta parlamentare u
insteluan disa politikane qe deri dje ishin te aferte me
regjimin e Milloshevicit. Kjo vetvetiu flet se ne kete qeveri po
nga keta politikane ne emer te shtetit unitar po stimulohet e
njejta loje dhe mosperfilla e partnerit, ose thene me troc,
mospermbushja e kerkesave te tij ne qeveri, do te mbrohet ne
menyre sofistike nga lideri i koalicioneve joparimore dhe, dalja
e tij nga qeveria e Lubcos, eshte ngushte e lidhur me rezultatin
e zgjedhjeve presindenciale. Por, meqe partneriteti i meparshem
ne qeverine e Kiros ka mbetur oaze paqe ne muzeum dhe meqe
Lubcoja nuk mund ta percjell kete shembull dhe, per me teper,
tregon me shume fleksibilitet sesa tkurrje ne vetveten,
garnitura e harxhuar e Alitit gjithnje e me shume per t'u ulur
edhe nje here ne foteljet ministrore, ne kampanjat e ndryshme
zgjedhore do t'i rikthehet idese per federalizimin e Maqedonise,
e cila si projekt politik u kompromitua aq shume gjate ndetjes
se tyre ne qeverine e Kiros, ndersa grupimi i politikaneve te ri
ne PPD ne njeren ane dhe partia e Xhaferit, nga nan tjeter, do
t'u behen ankth, kanosje dhe pengese.
Fati i federalizimit qendron vetvetiu ne strukturen demografike
dhe per nga permbajtja organike e saj nuk eshte separatiste.
Sepse ky separatizem eshte shprehje e asimetrise esenciale te
shoqerise sllavomaqedone dhe shqiptare ne Maqedoni. Kurse forma
simetrike eshte e mundshme vetem ne qofte se shqiptaret do te
ndihen bartes te sovranitetit ne te gjitha segmente e sistemit
te shtetit ne Maqedoni. Ky model edhe gjate sundimit te qeverise
se Lubcos nuk ka gatishmeri te pranohet per shkak te karakterit
njenacional te struktures politike dhe administrative te shtetit,
me shtresat dominuese te rikomponuara, qe preferojne format
autoritare te pushtetit dhe qe jane jotolerante ndaj shfaqjeve
te interesave vitale te shqiptareve ne Maqedoni.
Kriza e partneritetit ne essence eshte krize e jonjekohesise se
zhvillimit unitar dhe centralist ne Maqedoni. Eshte krize e
falimentimit te politikes se nivelimit artificial te
jonjekohesise ne nje model te obliguar per te gjithe. LSDM-ja, e
cila pas njemendesise komuniste pate marr detyre te rende qe
shoqerime ta transformoje ne shoqeri demokratike, ne fakt
synonte monolitizimin e demokracise se diktatures parlamentare,
kurse institucionet kyqe te sistemit ia pate nenshtruar ketij
monolitizmi, se pari, nepermjet sigurimit te monopolit ndaj
pushtetit shteteror, qeveria apo shteti i LSDM-se, edhe vete
gjate sundimit gjashtevjecar u be viktime e jonjekohesise se
interesave brenda vete shtetit te LSDM-se. E detyruar qe, per
shkak te mbrojtjes se monopolit te institucionalizoje
demokracine e diktatures parlamentare ne vend te demokracise
koncensuale parlamentare dhe te decentralizimit te pushtetit,
ajo gjate qendrimit ne pushtet e ka legalizuar depertimin e
jonjekohesise dhe ka pergatitur rrenimin e brendshem te sistemit
dhe te strukturave administrative te shtetit. Me kete ka
shperthyer fuqishem dhe ne menyre me te eger, si kacafytje
nacionale ka perjashtuar sovranitetin nacional te shqiptareve ne
Maqedoni. Imponimi i partneritetit te jonjekohesise nga ana e
LSDM-se ka mundesuar mbijetesen e shtit njenacional dhe, ne
vecanti, ka satanizuar artificialisht faktorin politik shqiptar,
sidomos ne kushtet kur shteti i LSDM-se e solli vendin ne krize
politike, ekonomike, sociale dhe kulturore. Keshtu partneritetit
iluzor i kooperimit te jonjekohesise ne sistemin e shtetit u
shnderrua ne surrogat te demokracise koncensuale parlamentare
dhe te rikomponimit juridiko-kushtetues te dy etnikumeve me te
medha ne trollin qe quhet Maqedoni.
Tani ne e VMRO-DPMNE duhet te revidohet koncepti i partneritetit
iluzor, i cili pamundeson mobilizimin efektiv te forcave
demokratike shqiptare dhe perjashton ne start konceptin e
zhvillimit te sistemit te njekohesise ne Maqedoni. Procesi I
partneritetit iluzor, i meparshem, por edhe ky cfare eshte sot,
nuk mund te percjelle stuhine e kahjes kryesore te krizes, e
cila e pezullon cdo iniciative te zgjidhjes se problemeve te
hapura ne menyre te kenaqshme dhe demokratike. Nje fuqi
ciklonike tregon sidomos kriza ekonomike, e cila nuk mund te
zgjidhet me instrumentet e sistemit te tashem, ne kushtet kur
krejtesisht mungon edhe vullneti i mirefillte i instancave
kompetente te shtetit. Perkundrazi, kriza ekonomike po
shfrytezohet si poligon kryesor i luftes per pushtet, me gjithe
rrezikun e tmerrshem qe e sjell varferimi i pergjithshem i
popullates dhe ndjenja e pergjithshme e humbjes se cdo
perspektive dhe shprese. Pasiguria I shkon per shtati
mobilizimit emocional te masave, koalicioneve nacionale dhe ne
baza irracionale, krijimit te psikozes se parakrizes,
shperthimit te aferave politike dhe ekonomike, gufimit te
llojeve te reja te utopizmit, kurorizimeve te prijesive
karizmatik brenda nates etj. Ne nje atmosfere tashme te krijuar
te tille per Maqedonine do te mund te thoshim se me pare gjendet
prane eksperimentit te kollapsit politik dhe ekonomik sesa para
daljes nga kriza permes forcimit te instrumenteve te
partneritetit iluzor ne pushtetin qendror. Kuptohet se eshte
veshtire te parashikohet se si dhe kur do te shperthejne krizat
politike, te cilat do te jene rezultat I mospermbushjes se
premtimeve te "shtetit" te VMRO-DPMNE dhe AD. Askush
nuk e di se si dhe kur do te lindin pasionet e reja te
pakenaqesise dhe cfare permasa do te marrin krizat e
koalicioneve dhe partneritetit iluzor ne ekzekutiven e pushtetit
qendror. Si dhe kush do t'i prine pakenaqesise dhe se si do te
reflektohet ajo nder qytetar pas zgjedhjeve presidenciale. Por,
megjithate, nje gje eshte e sigurte: pavaresisht prej ideve dhe
projekteve shpresedhenese per investime te huaja ne Maqedoni,
gjithnje e me shume, derisa te mos shihen rezultatet, do te kete
greva te punetoreve dhe nuk do te jete me me rendesi se a do te
kete investime te huaja apo jo dhe cfare rekonstruime do te na
shpalon Lubcoja, por si do te mbrohet pushteti i VMRO-DPMNE apo
si do te eliminohet AD dhe si e me cfare mjetesh do te
amortizohet kerkesa e shqiptareve qe te jene bartes te
sovranitetit ne Maqedoni.
Nga i gjithe ky kompleks i ceshtjeve qe ketu vetem sa u preken
dhe nderlikueshmeria e te cilave as qe ka mundur te perfshihet
me nje kaptine me karakter te ketille skicuese, si perfundim kam
dashur te nxjerre kete perfundim: partneriteti me elementin e
SOVRANITETIT eshte kerkese kryesore e shqiptareve, por partite
politike maqedonase nuk jane te gatshme ta realizojne kete
kerkese, sepse ndihet mungesa e tradites demokratike dhe
koncenzusit parimor ne favor te njekohesise ne sistemin e
zhvillimit administrative te shtetit. Forcat politike qofte
pozitare apo opozitare, jane detyruar te kompensojne kete
mungese edhe permes te sundimit gjashtevjecar te LSDM-se,
gjegjesisht duke zbuluar vlerat e dialogut, te tolerances dhe te
racionalizmit te interesave politike pas perjetimeve immediate
te pasojave te konflikteve, te jotolerances dhe te
irracionalizmit te interesave.
Partite politike shqiptare ne Maqedoni, e ketu se pari mendoj
politikanet shqiptar, qe nuk kane hipoteka te ish-sistemit
komunist dhe te percarjes te ish-subjektit te perbashket politik
shqiptar ne PPD, ne strategjine e tyre do te duhej te
parashihnin edhe pergatitjen per te ecurit neper mundime. Nese
edhe per ne vlen ndjenja e sacrifices dhe rebelimi institucional
se tendenca demokratike per Flamur me sacrifice ne politike
eshte ceshtje e vatanit dhe fati yne e parapercaktuar, e une jam
i bindur per kete, atehere edhe keto zik-zake dhe bredhje tona
te sotme me kembezat e qelqit te partneritetit iluzor ne
pushtetin qendror, herdokurdo do te duhej te shnderrohen ne nje
levizje te fuqishme, e cila jo vetem se di cka kerkon, por ka
edhe mjete dhe perkrahje te faktorit nderkombetar per te
realizuar ate qe kerkon.
Shkruar nga Musa
Lamallari, Shkup
|
