|
Ne vitet e para te dhjetevjeteshit te shekullit te kaluar ne
hapesiren mbareshqiptare linden tri parti kryesore te levizjes
se re shqiptare. LDK-ja ne Kosove ne krye me Ibrahim Rugoven.
PPD-ja ne Maqedoni ne krye me Nevzat Halilin. Dhe PDSH-ja ne
Shqiperi ne krye me Sali Berishen. Ne fillim lideret e tri
partive kryesore manifestuan pajtueshmeri te plote edhe per
ceshtjet kurciale te nje interesi gjithekombetar, qe u
perkufizua si: thyerje e komunizmit dhe demokratizim i
Shqiperise, pavaresi per Kosoven, status shtetformues per
shqiptaret ne Maqedoni dhe te drejta autonome per shqiptaret ne
Presheve e Bujanoc dhe Mal te Zi.
Me kalimin e kohes Berisha shprehte orekset qe te shnderrohej ne
figure qendrore politike e kombetare te botes shqiptare, duke
mos fshehur tendencen se Prishtina dhe Tetova do te duhej
subordinuar Tiranes. Carja e pare serioze ne kete trekendesh
ndodhi ne vjeshten e vitit 1993, pas "Aferes se armeve" ne
Maqedoni, kur Berisha e zbrazi tere mllefin e vet autoritar mbi
udheheqjen e pare te PPD-se. Ky mllef i tij erdhi menjehere pas
takimit me Gligorovin ne vilen Biliana ne Oher. Ne kete mllef me
se shumti pesoi Nevzat Halili dhe Mitat Emini. Duke i shpallur
te dy "puthador" dhe "tradhetar". Ky qendrim jokonsekuent i
Berishes rezultoi me ndarjen e PPD-se ne dy taborre. Kurse
termeti politik tek shqiptaret e Maqedonise nuk ka mundur te
kaloje pa kurrfare pasojash edhe per relacionin Tirane-Prishtine.
Atehere ato nuk ishin te dukshme, por do te shihen me vone.
Percarja ne PPD dhe kercnimi qe iu be Mitat Eminit me direktive
te UDB-se ne forme ultimatumi "mafioz" per ta larguar nga vendi
i sekretarit te pergjithshem te PPD-se, shperthimi i "Aferes se
armeve" dhe burgosja e 9 shqiptareve ne krye me Mitat Eminin,
rrenimi i objekteve te universitetit te Tetoves dhe vrasja
absurde e Abduselam Eminit, ngjarjet tragjike te 9 korrikut ne
Gostivar, ku shume shqiptar u rrahen brutalisht nga ana e
policies shoviniste maqedonase, me c'rast rane edhe kater
deshmore, procesi i montuar gjyqesor politik i Rufi Osmanit dhe
denimi i tij me 13 vjet e 8 muaj ne burg, tregojne se per ata qe
leshuan pushtetin e LSDM-se dhe per ata qe sot e kane pushtetin
e VMRO-DPMNE, partite shqiptare ne Maqedoni, e kombi shqiptar ne
pergjithesi, vazhdojne te jene nje teater eksperimental dhe
personazhe te nje tragjedie makabre ne "background", per te
provuar se si mund te shkatrrohet nje levizje shqiptare nga vete
protagonistet e asaj levizje, dhe se si mund te percahet nje
komb, nga karrieriste dhe nga lidershipe te imponoar ne
subjektin politik shqiptar ne Maqedoni.
Ky teater eksperimental, per fat te keq, qe disa vite po
funksionon ne pjesen me te madhe te domenit shqiptar ne Maqedoni
dhe po realizohet ne nje perpikmeri marramendese, dhe
tmerresisht te suksesshme.
Jo vetem percarja e PPD-se dhe "Afera e armeve", e cila
reflektonte nje politike te mistifikuar dhe me deshtime ne
planin e pergjithshem, nje politike te harxhimit te energjise
brenda kampit politik shqiptar, sikurse edhe deshtimet tjera qe
pasuan me vone jane rezultat i percarjes ne PPD, nderkaq, me
ndodhin e ngjarjeve tragjike ne Gostivar dhe me likuidimin
politik te Rufi Osmanit, tregojne se ata qe deri dje ishin
partner ne pushtet dhe ata qe sot jane, dijne te shfrytezojne
cdo hapesire, sado te vogel, per te future pykat e percarjes
nder shqiptar. Natyrisht, eshte e qarte me teper se kurre, se
nje ndihme te madhe dhe te pakontestueshme per te gjitha keto,
atyre dje dhe ketyre sot qe jane partner ne pushtet, vazhdojne
t'ua japin ata qe qendrojne prapa tyre, te cilet, permes tyre,
tashme e kane hapur edhe nje fushe tjeter te percarjeve
shqiptare. Fjala eshte per percarjen qe lindi ne zgjedhjen e
partnerit politik maqedonas per te zene kulltuqe ne pushtetin e
sistemit te jonjekohesise ne "FYROM".
Sot, me shume se kurre, subjekti politik shqiptar eshte i
percare dhe eshte leshuar ne nje lufte te tmerrshme kunder
njera-tjetres. Ky konflikt eshte ideologjik, kurse si pjelle
eshte i huaj, ose me sakte, eshte pjelle e kuzhines
antishqiptare dhe, si i tille, mund te realizohet vetem ne baze
te mosdurimit personal te krereve shqiptar, por, mos te harrojme,
ne baze te konfliktit ideologjik qendron komprementimi i
ceshtjes shqiptare, zgjidhja e te ciles, do te bente hi e pluhur
planet shekullore per ta zhbere qenien kombetare shqiptare, per
te dobesuar pozicionin e tyre politik dhe ceshtjen e
sovranitetit te shqiptareve per ta lene si ceshtje te hapur deri
ne pafundesi.
Per te argumentuar se si linden konfliktet ne subjektin politik
shqiptar-PPD, mund te sjellim shume argumente, por ne do te
sjellim vetem disa qe kronologjikisht jane me te fresketa ne
kujtese:
1.
Dhjete vjet me pare. Ne fasaden dungjyreshe. Ne lojen "Bardh e
zi" ne politike. Ne emer te asaj PO apo JO qeverise dhe sistemit
te jonjekohesise ne shtetin e Gligorovit. Kinse? U formuan dy
taborre ne PPD. Njeri tabor me "SH" te madhe dhe tjetri tabor pa
kete germe te alfabetit shqip. Pikerisht ne kete ndarje, ose
thene me troc, ne ndezjen e fitilit "PERCARJE", u lind dhe ne
skene doli gjeni udheheqes i Alitit dhe i Xhaferit.
Ky gjen ishte prodhim i marrdhenieve euforike dhe bilaterale mes
Gligorovit dhe Berishes ne vilen Biliana ne Oher. Nga ky
hibridizim si shperblim shqiptaret e Maqedonise fituan dy lider
te instaluar ne fronin e ndare te PPD-se.
Prandaj Aliti dhe Xhaferti erdhen si nje nevoje hibride, sic
vijne te gjithe lideret e fraksioneve, per t'u dhene legjitimim
nje here e mire ketyre dy taborreve ne PPD. Ne kete synim-teme
qendrore per Alitin dhe per Xhaferin u be menjehere loja "bardh
e zi" ne politike; u fut konflikti politik dhe ideologjik
brendashqiptar ne Maqedoni. Kjo teme do te mbetej qendrore ne
veprimtarine e te dyve, duke u zgjeruar ne grindje e duke u
thelluar ne antagonizmin e interesave klanore dhe personale me
kalimin e viteve bashke me metamorfozat politike dhe mjeshterore
te Alitit dhe te Xhaferit.
Tani do te pershkruaj siperfaqesisht se si une e kam pare gjenin
udheheqes politik te Alitit dhe te Xhaferit. Ardhjen e te dyve
ne dy taborret e ndara ne PPD.
2.
Aliti, i pari, ne "background", me kerkese te fanatikeve me te
perbetuar te PPD-se, shume shpejte, fale autoritetit te
pakontestueshem (ne doreheqje) te Dr. Xheladin Murati, do te
arrije te ulet ne fronin e PPD-se dhe te trashegoi emrin,
simbolin dhe vulen e saj.
Aliti, ashtu sic perzuri me "dhune" nga PPD-ja levizjen
kombetare, perzuri edhe romantizmin folklorik te strukturave
partiake te PPD-se. Ai eshte i pari qe futi ne PPD imazhin e ri
te "moderuar" e te konceptuar ne parti evropiane, qe cdo organi
baze te PPD-se i dha energji te reja dhe me kete hapi edhe rruge
per vrullin e njerezve te etur per karriere politike, duke i
bere qendrimet dhe veprimet e bazave dinamike, te komunikueshme,
demokratike dhe te lira… Mirepo
Ne kujtese te fanatikeve do te mbete e pashlyer fotografia e
pozes politike:"Aliti ne perqafim me Gligorovin". Ky perqafim,
ne shenje urimi, erdhi menjehere pas miratimit te Kushtetutes se
Maqedonise ne "Sobranje". Kete veprim te Alitit nuk da ta
harronin kurre fanatiket, por edhe nuk do ta permendin kurre ne
mbledhjet e parties, me qellim qe te shpetonin te "paprekur"
neper filtrin e gjyqeve hetimore te pushtetit te Gligorovit.
Prandaj ndodhi ajo te cilen e verenin te gjithe te tjeret perpos
fanatiket: ata mbeten pengje ne vallen e lojes "Partner" te
Alitit. Apo, fitoren e trashegimise se Alitit e shnderruan ne "fitore
te Pirros". Definim qe disi nuk shkon dhe eshte mjaft i
panatyrshem. Ne mos tjeter per shkak se ndjenja "sakrifice" e
fanatikeve humbi cdo vlere, sepse fanatiket lejuan qe ndjenja e
tyre te zoterohet nga koncepti pragmatik i Alitit. Kurse me vone
edhe vete Aliti do t'i flijoje fanatiket ne mer te puthadoreve,
te gjakut dhe sorollakut te tyre. Dhe mu vallja e ketille e
solli Alitin ne korridoret e Gligorovit: te mundohet te ece ne
rruget e ngadalshme "hap pas hapi" por te sigurta, qe shpien kah
integrimi i shqiptareve ne sistemin politik, ekonomik dhe
shteteror te Maqedonise. Ne realitet ky integrim u kushtezua me
perjashtimin e fanatikeve nga ky proces.
E mete thelbesore ne konceptin e Alitit ka qene se dobeson qe ne
start pozicionin shqiptar ne shtetin e Gligorovit, pavaresisht
nga ideja se megjithate, "jemi ne sistem". E kjo per arsye se ne
Nenin e pare te Kushtetutes se Maqedonise, me preambulle
nacionaliste, thuhet se ky eshte shtet i maqedonasve.
Aliti me mjeshtri te madhe diti te kaperceje dhe te dale nga
shume kriza. Rejtingu i tij pati ulje dhe ngritje ne politiken
e hap pas hapit ne sistemin e shtetit te Gligorovit, ne te cilen
ne menyre te paskrupullt prodhoheshte demokracia e diktatures
parlamentare ne Maqedoni. Ai u ballafaqua burrerisht karshi
karizmes nacionaliste te Xhaferit. Vlen te theksohet qendrimi i
tij antiLSDM me rastin e marrjes se mandatit dhe rizgjedhjes se
serishme te Xhaferit ne Sobranje.
Ne takimin e pare me Nanon, kur mori vesh per hilen e Berishes
dhe kurthin e Gligorovit, Aliti beri trimerisht betimin se me
kurre nuk do te shkoje ne zyret e Gligorovit. Ne vend te tij
filloi te paraqitet Xhaferi. Ndoshta betimi burreror e shtyri
Alitin te mbetet ne opozite, te perpiqet te luaj rolin kryesor
ne seancat e reinkarnimit politik, per nje mbijetese sizifi ne
politike, qe ne periudhen e pas Kongresit te III te PPD-se
kerkonte rikthim te ri ne keshtjellen e rrenuar prej tij. Sa
pati guxim dhe mundesi, por edhe durim ne kete rol, kjo nuk u
vare edhe aq prej tij, nga shkaku se fati i tij mbeti ne kembe
te qelqta, ne sanduke, pasi votat e bashkepartiakeve te tij
vendosen qe Aliti te largohet nga posti i kryetarit te PPD-se.
3.
Xhaferi i dyti, si antipod i Alitit, nen hijen e Thacit dhe me
shtojcen e germes "Sh", i veshur (nga koleget e tij te TVSH-se)
me kostume te Skenderbeut, do te ulet ne fronin tjeter te PPD-se
dhe menjehere do te fitoje perkrahje nga Tirana zyrtare. Klani
rudimentar i Berishes, duke perkrahur Xhaferin, njeherazi ia
njihte atij te drejten ne trashegimine e gjenit te Skenderbeut
ne PPD.
Ne emer te idese "kriza politike", te projektit per
regjionalizim te Maqedonise ose te kerkeses per formimin e nje
Parlamenti dydhomesh ne Maqedoni, per subjektivitet te
shqiptareve ne Kushtetuten e Maqedonise, Xhaferi kundershtoi
pjesmarrjen e PPD-se ne qeverine e Gligorovit dhe i beri
revision politikes "hap pas hapi" te Alitit, duke iu referuar
fakteve te shumta nga qendrimet e paprincipta e lekundjet
oportuniste te puthadoreve te Alitit.
Ne kete kontekst, duke vene ne spikame tkurrjen e ceshtjeve
kurciale te shqiptareve ne Maqedoni, Xhaferi thoshte se "hap pas
hapi mund te ngjitemi larte por mund te shkojme edhe poshte,
nderkaq neve hap pas hapi na u mor shteti, e drejta e perdorimit
te flamurit, komuna, prona shoqerore, u mashtruam me oferten e
posteve, ne stafin e ministrive jemi nje e treat, ne Parlament
nje e gjashta, nderkaq ne jeten publike nje e tridhjeta". Keto
konstatime, per pjesen dermuese shqiptare, ishin fakte se
ceshtja shqiptare ne Maqedoni nuk ngjiteshte hap pas hapi larte,
por shkonte poshte. Fatkeqesisht politika e Alitit e perfaqesuar
nga puthadoret e tij nuk fliste ne favor te mjeshtrise sone, te
avancimit te ceshtjeve kurciale te shqiptareve ne Maqedoni.
Revizionin qe ia beri Xhaferi qendrimeve politike te puthadoreve
te Alitit dhe ballafaqimi i tyre me kerkesat e shqiptareve e me
gjendjen faktike te tyre ne Maqedoni, sidomos per probleme te
tilla te rendesishme si ceshtja e humbjes se shtetit, te
statusit te shqiptareve si komb shtetformues ne Maqedoni, humbja
e te drejtes se flamurit, perjashtimi i gjuhes dhe i shkrimit
shqip nga institucionet qendrore te shtetit,etj., nxjerrnin ne
pah dhe dhe vertetonin natyren e vertete te zbehur te
puthadoreve te Alitit, qe si mbeturina te ish-sistemit harruan
ceshtjet kurciale te shqiptareve ne Maqedoni dhe u zhyten thelle
ne oqeanin e korrupsionit ne favor te interesave te tyre
personale per nje ekzistence ne tipin e mbijeteses ne sistemin e
jonjekohesise ne shtetin e Gligorovit.
Ne baze te pakenaqesise nacionale dhe sociale te shqiptareve
Xhaferi ndertoi karrieren e vet politike dhe demaskoi eliten
neokomuniste shqiptare ne formacionin e pare te PPD-se, por
gjithnje duke nxjerr ne pah edhe problemin e demokracise, qe
eshte nje nga ceshtjet me te rendesishme te teorise politike dhe
te praktikes demokratike ne sistemin shumepartiak, vecanerisht
ne shtetet multietnike dhe multikonfesionale, nje vije
demarkacioni qe ndane demokratet e vertete nga neokomunistet e
veshur me petkun e shumepartizmit, sidomos ne shtetet qe jane ne
fazen e tranzicionit, te transformimit te shoqerise prej nje
sistemi ne tjetrin, prej atij te njepartizmit ne sistemin e
shumepartizmit.
Duke u nisur nga ky koncept dhe krejt ne kundershtim me veprimet
e neokomunisteve, te cilet sistemin e shumepartizmit dhe
demokracine e kuptonin ne frymen e pragmatizmit te tyre
subjektiv, qe niset nga nevojat, interesat e perfitimit te
castit, Xhaferi kritikon, demaskon dhe hedh poshte teorizimet,
manipulimet, inskenimet e neokomunisteve kunder demokracise dhe
demokrateve dhe, ne te njejten kohe, shtroi problemin e ngecjes
se proceseve demokratike ne Maqedoni, meqe tiparet e demokracise
ishin pjelle e nje restauracioni, nga i cili, qe nga thelbi i
tij, nenkuptoheshte lufta e strukturave neokomuniste per nje
mbijetese tjeter ne pushtet nen petkun e shumepartizmit ne
Maqedoni. Kjo njeherit ishte shkak kryesor qe Xhaferi te
luftonte edhe kunder iluzionit te PPD-se, ne vecanti luftonte
kunder mikroelites neokomuniste te instaluar ne qeverine e
Gligorovit, qe ne nderkohe kjo mikroelite kishte formuar nje
bastion te forte ne PPD dhe mbi supet e veta mbante edhe timonin
udheheqes ne kete parti.
Kjo lufte e shtyri Xhaferin te kerkonte kredibilitetitn e
shqiptareve ne perfaqesim: te behet bartes i bordit shqiptar dhe
artikulues i interesave te tyre per ceshtjet me kurciale ne
Maqedoni. Ai do te arrije kete ne vitin 1996 (me fitoren e
pergjysmuar) ne zgjedhjet lokale, meqe ne qendrat kryesore me
shumice shqiptare fituan perfektet e tij.
-------------------
Deri ne vitin 1997 shqiptaret e kane kuptuar veprimtarin
politike te Xhaferit. Nuk i jane referuar te kaluares se tij,
nuk i kane lejuar vetes te bien ne predhat e propagandas
neokomuniste te PPD-se, as qe u ka interesuar te dijne dicka me
teper per qarqet e tij majtiste. Kane menduar se perkrahja e
demokrateve te Berishes ka qene ne favor te interesave shqiptare
ne Maqedoni. Ky mendim i shqiptareve erdhi si rezultat nga
transparenca politike e Xhaferit, nga vet thelbi i fjalorit te
tij, sic ishte kritika e tij kunder qeverise nacionalkomuniste
te LSDM-se. Gjithashtu kete mendim me veprimet e tyre inerte ua
kane imponuar edhe neokomunistet shqiptare te formacionit te
pare te PPD-se.
Ne qofte se flas per Xhaferin, te shpreh mendimin tim ne lidhje
me nje periudhe politike ne Maqedoni, atehere kjo eshte sepse
deshiroj t'ua shpreh keto kujtime, kujtime qe me perkasin mua,
races sime si une, shoqerise sime dhe qytetit tim. Ne nje fare
dore jam i lidhur me grupet e sotme politike, ndersa ju e dini
si si ato mendojne, cfare marrdhenie kane me fene, por edhe
cfare raportesh kane ndermjet veti, cilat caqe i synojne dhe
cfare gjuhe dhe kulture posedojne. Keshtu qe nuk kam frike se si
do te me kuptojne kreret e PDSH-se. Per arsye se frika ime eshte
veprimi i tyre konkret ne skenen politike ne Maqedoni.
Nje nga keto kujtime, qe dua te behet edhe kujtimi i juaj, pa
dyshim eshte momenti kur paraqitet "zbrapsja apo taktika e
perkohshme politike" ne fjalorin politik te PDSH-se. Aty ku edhe
e kane themelin qasjet e mia per analize. Ky moment tek une nuk
e ka lindur urretjen kunder ndokujt, por perkundrazi, dicka
tjeter krejtesisht, edhe me teper me ka nxitur te lexoj, te
studjoj, te shoh natyra te ndryshme te personaliteteve politike,
te percjelle fenomenet per edhe rreth tyre. Sa i perket natyres
sime, une jam i vetedijshem se njerezit si une, ithtaret e
mendimit te lire qe jane humbur diku neper shtresat e shoqerise,
qe e kane pervetesuar heshtjen e madhe te Krishtit, ne
dhjetevjeteshin e dyte te demokracise kane nje shanse historike
per hixhret ne konceptet shteterore te Mojsiut dhe Muhamedit.
Kurse ata qe thone se kane qene te pavarur dhe te lire prej
qendrimeve partiake, ndersa per veprimtarite e tyre kane kerkuar
terthorazi rezistencen e tyre, kurre nuk kane qene te lire dhe
te tejdukshem ne lirine e tyre.
Ne momentin "zbrapsja apo taktika e perkohshme politike" une e
gjeta politikanin qe pretendonte fronin e filiales se
para-ardhesit te tij ne qeverine e shtetit qe ne fillim te
karrieres se tij edhe e urrente me se shumti. Aty e pashe
liderin e ardhshem per nje faze tjeter ne qeverine e shtetit te
partive maqedonasve, zbrapsja e pare e se ciles ishte ai vete;
Xhaferi, partia e te cilit ne emer te atdhetarizmit punoi dhe
vuajti per mbijetese te tij ne skenen politike te Maqedonise.
Keshtu, gjate ketyre perpjekjeve per mbijetese, erdhi ne
shprehje kthesa e Xhaferit, qe ishte rezultat i tajmingut dhe
veprimit te tij makiavelist ne politike. Keto te dyja do te
mbesin edhe stile te ardhshme politike te Xhaferit per te
perfituar pervoje pragmatike ne sistem, nje menyre tjeter te
veprimit, per ballafaqimet e parties se tij me problemet e
shqiptareve ne kanalet institucionale te sistemit te
jonjekohesise ne Maqedoni, qe nuk i perkasin kesaj apo asaj "partie",
por shtetit si shkalle me e larte e organizimit ne nje vend.
Cili moment dua te mbetet edhe ne kujtesen e juaj? Kush mori
pjese ne kthesen e Xhaferit, kush ishte shkaktari kryesor qe e
lindi kthesen per "zbrapsje apo taktike te perkohshme politike"?
Kush ndikoi qe ai te kthehet ne Shkup dhe te futet ne zyret e
Gligorovit? Ju kujtohet mire! Kur ne Vlore fillon te shfaqet
kriza e rebeleve, te manifestohet ne rruge dhe vetetimthi te kap
gjithe Shqiperine, ne Tetove, filluan te lekunden edhe qendrimet
politike te Xhaferit. Si rezultat i ketyre lekundjeve, me kohen
ndryshonte edhe kursi i tij politik. Nje pjese e madhe e
anetareve te parties se tij nuk arriti kurre te mesonte te
verteten e "Vertete" se kend e mbrojti Xhaferi ne Shqiperi:
institucionet e shtetit shqiptar apo revolucionin demokratik".
Ne ate kohe ishte veshtire te kuptoheshin deklaratat e Xhaferit
dhe nga kursi politik i parties se tij ne Maqedoni. Nuk diheshte
se ne favor te kujt shkonin veprimet politike te Xhaferit dhe
parties se tij ne Maqedoni: ne favor te rendit dhe qetesise ne
Shqiperi, apo ne favor te revolucionit te vonuar demokratik.
Veprimet e tij politike te vitit 1997 do te mbeten momente per
qasje dhe analiza me te thella per te shpjeguar termetet poltike
ne tokat shqiptare.
Shkruar nga Musa
Lamallari, Shkup
|
